Thursday, 29 September 2011

ဒွ္အရာပလီုပလာ္


ကေမၜာန္ပြမေထင္ေဇှာ္ကႝု ဂကူညးတှဟ္တဲု ေထင္ေသာဲကႝုဂကူဇကုဂွ္ ဒွ္အရာပလီုပလာ္ သြက္ဗၜးၐး ဂကူရ။ အခိင္တၛဲဏအ္ ၐိုပ္မန္တအ္ ေထင္ေဇှာ္ကႝု ဂကူညးတှဟ္ကီုဟာ။ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္မန္ ညးေကၜာန္ပၜန္ ဂတးတအ္ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္ခ်ဴဝင္ေကာန္ဂကူမန္ ေခတ္လဿဳဟ္တဲု ေကင္ကာညးတအ္ ေကၜာန္မံင္ဂွ္ေလဝ္ ဒွ္သၸစှး အလံုေကာန္ဂကူမန္တအ္ရ။ ညးတအ္ခ်ဴဝင္ပေရံမၢး ဝင္မန္ဍံက္ေဍန္တဲု ဂယံက္ဂွ္သုီဖအိုတ္ အာဇီုကပိုက္ကႝု အလံုေကာန္ဂကူမြဲရ။
အခိင္လဿဳဟ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္မန္ဂမၜဳိင္ စပ္ကႝုပေရင္ပူဂုႝညးတအ္တဲု ညးမြဲကုညးမြဲဟြံကႝုဒှာဲ၊ ဟြံကႝုကႜဳိပ္ ညးသၠအ္အိုတ္တဲု ဗီုဓဝ္ပေတွ္ႏြံဂွ္ ဂၜာဲကၜဳင္ေပှာ္အေခါင္အရာရ။ လကၠရဵသှာံ (၁၉၉၃) ေတံဂွ္ လညာတ္ ေဒံါပန္ေပွာ္ လုပ္စိုပ္ကၜဳင္ဗြဳိင္ပၜန္ဂတးမန္တအ္ တုဲ ပေရင္ပၚကေရက္တိတ္တအ္ ကတုႝဒွ္ကၜဳင္ဂၜိဳင္ကုႝ အလန္(ေအာန္အိုတ္ၐိုတ္မသုန္အလန္)ရ။ ဇဿာပ္ပ္ညးကႜဳိပ္သၠဳိပ္ပၜန္ဂတးတအ္ မပၚတိတ္ကၜဳင္ဂွ္ ဗြဲကိုပ္ ကၜာ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ဒးဒွ္ဒဒိုက္ရ။ သြက္ရဲဂေကာံ ပၚတိတ္ကၜဳင္တအ္ ဂြံတန္တဵမာန္ဂွ္ ဒးသုင္ေစာဲ ျဂပ္ရတ္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ပၜန္ရ။ ညးဍဳင္ကြာန္ ရဲထံက္ဂလာန္ ႏြံကီုဒွ္ကၜာေလဝ္ ဂေကာံပၚတိတ္ လၛဳႝဂမၜဳိင္တအ္ဝြံ စႝုဒှာကႝုဒဒိုက္ ညးဍဳင္ကြာန္ (ဘဲဒဏ္ဒပ္ပှာန္အလႝုအသ႘နအဖ) တအ္ဟြံမာန္ဏီရ။ ပြမပၚကႜဳိပ္ဝြံ ဒှာဲလႝုကႝုဖိုလ္ခိုဟ္ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္ႏြံကီုေရာ။ ျပဟ္ဟ္ဏအ္ ရဲပၚတိတ္တအ္ဝြံ သြက္ဂြံ ေကၜာန္ပၜန္ဂတး နကႝုဂၜံင္တရဵ ညးတအ္ဟြံေသင္ ဗဲြေတဿင္သြက္ဂြံ လုပ္ပံင္ေတာဲကႝု အလႝုအသ႘ပှာန္၊ သြက္ဂြံဂြံေကၜာန္ဖိုလ္ သြက္ဇကုဇကုဂွ္ ဒွ္ဂၜဳိင္ေရာင္ သာ္ဝြံ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ညာတ္ေကတ္မံင္ အိုတ္ရ။
ပေရင္ပၚကႜဳိပ္ႏြံမံင္ အၾကာေကာန္ဂကူပၜန္ဂတးတအ္ ဗီုတၛဲဏအ္ဂွ္ ဒွ္ဖုိလ္ျဒဟတ္အလႝုအသ႘ပှာန္ အာယုက္ ဂြံဆက္ဂၜိင္အာေရာင္ ဟီုဂြံရ။ ပေရင္ပၚကႜဳိပ္ဝြံ အခိင္လဿဳဟ္(ကၜာေပဲါ႐ုဲမာဲ ၂၀၁၀)မၢး စတိုန္ကၜဳင္ အပႜဲပြ႘ဗြဳိင္ပၜန္ဂတး ညးဒစႝုဒစး အလႝုအသ႘ပှာန္တအ္ေကြံေကြံရ။ ဗြဲမဂၜဳိင္ကႝုသှာံ တန္တဵဒစႝု ဒစးကၜဳင္ အလႝုအသ႘ပှာန္ဂွ္တဲု အခိင္လဿဳဟ္မွ ရံင္ကႝုဖုိလ္ ပဿိက္မိက္ဂြံ ဂဇအ္ဒှာဲအဝႝု မြဲမြဲဒှာဲဂးတဲု နကႝုတင္စဿ႘ႏြံႏြံ လုပ္ထံက္ၐံင္ ဂစာန္ပံင္ေတာဲမံင္ကႝု အလႝုအသ႘ပှာန္အိုတ္ရ။ ဇဿာပ္ပ္သၛ႘ဂၜိပ္ဗက္ဂွ္ တုပ္ညံင္ေလွ္မံင္ဇာတ္ ဘဝဍိက္ပၜက္အလႝုအသ႘ပှာန္ ဂြံဂၜိင္ေသၛာဲမြဲကီု ဒွ္မာန္ရ။ ဗ်ဴဟာအလႝုအသ႘ ပှာန္တၛဲဏအ္ဂွ္ သြက္ဂြံဗတိုက္သ႐ုိဟ္ေထာံ ဂေကာံဒစႝုဒစးတအ္ နကႝုနဲကဲၐတ္တ္မြဲေရာင္။ လြဟ္ခိုဟ္ အိုတ္ သြက္အလႝုအသ႘ဂွ္ 'ကၜာ္' ေဟင္ရ။ 'ကၜာ္' ဟီုဂွ္ အၾကာၐါထၠးမံင္ဗှတ္ညိညဂွ္ ညံင္ေဍံဂြံထၠး ျပဟ္ဟ္မာန္ဟီုဂွ္ ဒးထပက္သုင္ေစာဲ'ကၜာ္'ရ။ လဿဳဟ္အေဃာ ျဇဟတ္ည႘သာဍဳိန္လ်မံင္ အပႜဲဗြဳိင္ပၜန္ ဂတးပ႙ုတၛဲဏအ္ဂွ္ ညံင္ဂြံထၠးျပဟ္ဟ္မာန္ အလႝုအသ႘ပှာန္တအ္ ထပက္စုတ္မံင္ကၜာ္ရ။ ဒှာဲလၛဳႝလၛဳႝတအ္ဂွ္ ကေလွ္တိတ္အာမံင္သိင္င္တဲု ျဇဟတ္သြက္ဂြံေကၜာန္ပေရင္ပၜန္ဂတးဂွ္ ႏြံမံင္ညိဏီရဟာ။ ေလာန္ကၜဳင္ သှာံၾကာဟြံလအ္ ကႜင္ဏီေတံဂွ္ အပႜဲပြ႘ဗြဳိင္ပၜန္ဂတးကီု၊ အၾကာေကာန္ဂကူ ေကာန္ဍဳင္အရင္ ဂမၜဳိင္တအ္ကီု၊ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂမၜဳိင္တအ္ကီု၊ ျဇဟဟ္ည႘သာ သဿဟ္သဿန္ညးသၠအ္ ထ႐ုိဟ္ေစွ္မံင္ သိုက္က္ဂွ္ နအဖတအ္ တီေကတ္လဝ္ ခ်ဳိတ္တ္ပၜဳိတ္တ္ရ။ ဟိုတ္တီသာ္ဂွ္ရ နအဖတအ္ထပက္ စုတ္'ကၜာ္' ထၠးကၜဳင္ျဇဟတ္ ရဲသဿာပၜန္ဂတးတအ္ မြဲတဲုမြဲ ဒွ္ကၜဳင္ရ။ တီဒှာဲေပှတ္သရတဲု ကေဆာ္ ဗဂိသရမၢး ဟြံဒးကေဆာ္ဂၜဳိင္မြဲသာ္ ကသပ္နအဖတအ္ ဂြံကၜဳင္မံင္ေပဲါအံင္ဇှး လၱဴညးသဿာပၜန္ဂတး ဂၜဳိင္ကႝုအလန္ကီုရ။
နဲကဲထပက္ကၜာ္ဏအ္ နအဖတအ္သုင္ေစာဲကၜဳင္ အၾကာေကာန္ဂကူပ႙ုဣယ်။ ျပဟ္ဟ္ဏအ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္လၛဳႝပၚထၠး တိတ္ကႜဳိပ္တဲု လုပ္ပံင္ေတာဲမံင္ကႝု အလႝုအသ႘ပှာန္အိုတ္ရ။ အတိုင္ပဿိက္ ဆႏၵအလႝုအသ႘ပှာန္တအ္ မိက္ဂြံေကၜာန္သၸဂွ္ ညးသဿာပၜန္ဂတးမန္ပၚတိတ္တအ္ ဓမံက္ကႝုမံင္႐ုပ္ရဵရ။ စႝုကႝုဂစိုတ္လမ်ဳီညးသၠအ္ ပြဆီပၚဍာ္ေဇြာဝ္မံက္ကၜဳင္ရ။ ျဂအ္မန္စံင္မန္၊ မန္ကႝုမန္ပေသာင္ျပႆနာ နကႝုလြဟ္အိုတ္ရ။ မန္ကႝုမန္ ပၚကႜဳိပ္တဲု ကေလင္ေကာ္ခ်ဵ တက္ညးသၠအ္ဂွ္ အပႜဲဝင္ပၜန္ဂတး မန္ကၜာေတံ ေကင္ဒွ္ကၜဳင္လဝ္တဲု ညးဍဳင္ကြာန္ဓမၼတာတအ္ ဒးဒုင္ကၜဳင္ဒဒိုက္ဘဲ ဟြံသာဂွ္ တီကၜဳင္တဲုရ။ ဟိုတ္ႏူ ဒးဒုင္ထပက္ကၜာ္တဲု ထၠးအလန္ဏအ္ပၜန္ဂွ္ေလဝ္ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ လၸကႝုဒးဒွ္ဒဒိုက္ ပၜန္ညိရ။ တင္ရန္တဿအ္တမ္ဂွ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္တအ္ ဝိုတ္တၜိင္ မံင္အိုတ္ယ်ဟာ။
ဟိုတ္ႏူ ဟြံမြဲပဿိက္ကႝုကႜဳိပ္ညးသၠအ္၊ ဟိုတ္စ႘ေရင္ေကာပ္ကာဲ ပေရင္ပၜန္ဂတးတအ္ ဍဳိန္လ်တဲု မှိဟ္ဇကု၊ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ဇကု ပါလုပ္လၸာ္သှဂွ္ ဒွ္ဓမၼတာကီုေလဝ္ ဒွ္တင္ေယာင္ယာ လၸာ္ရဲသၠဳိပ္ေကာပ္ကာဲမံင္ ပေရင္ပၜန္ဂတးတအ္ေရာင္ မိက္ဂြံညာတ္ေကတ္ရ။ ရဲလၸာ္ဇကု ဂြံပါလုပ္ကႝုသှဂွ္ ၐိုတ္လႝုသှတအ္ ဒးပတိတ္ျဇဟတ္ဂွ္ သၛ႘ဂၜိပ္တဲု စန္ဒက္မံင္ရဲလၸာ္ဇကုဂွ္ မိက္ဂြံတီညာတ္ေကတ္ ဒှာဲဇိုင္သှတအ္ရ။ အခိင္လဿဳဟ္ အႏၱရာယ္ေဇှာ္အိုတ္ သြက္ပၜန္ဂတးပ႙ု ဂြံလီုထ႐ုိဟ္ေစွ္အာဂွ္ 'ကၜာ္' မြဲေဟင္ရ။ ပေရင္ည႘သာႏြံမံင္ေရာင္မၢး ကၜာ္သှတအ္ ထပက္နင္ဂွ္ ဟြံဒးေဖက္အိုတ္အေစာန္ေကြံေကြံရ။ ဓဝ္ည႘သာေဟင္ ပဿိက္ေဇှာ္မံင္ သြက္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူပ႙ုတအ္ရ။ မအေရဝ္ေထက္ကႝု သြက္လညာတ္ သမၱီပၜန္ဂတးမန္တအ္ဂွ္ ဒ္ွဂလာန္ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ဥကၠဌေဇှာ္ 'နာဲေထန္' ရ။ "မန္တအ္ည႘သာဂ္ွ သှတအ္ ေဖက္အိုတ္ရ။" ဟိုတ္ဂွ္ရ သှတအ္ဂြံေဖက္မန္ဂွ္ မန္တအ္ည႘သာအိုတ္ညိ။ ဝင္အတိတ္ဂွ္ဗွ္ဗှဳဟ္တဲု သြက္ဂြံဓမံက္႐ုပ္ရဵလၸအ္အနာဂတ္ဂွ္ ပစၥဳပၸန္ဏအ္ ဂစာန္ေကၜာန္တဵ ညးညးအဲအဲ ည႘ည႘သာသာ အိုတ္ညိဂွ္ ႏူကႝုဂ်ာေနဝ္ "ေခတ္ပ႙ု " ဏအ္ ဖတိုက္ဖေအာဝ္ဏာရအဵ။

ေလဿင္ (၅၄) ၊ ဂိတုေဂ်ာန္၊ သှာံ -၂၀၀၉
ကေမၜာန္ပြမေထင္ေဇှာ္ကႝု ဂကူညးတှဟ္တဲု ေထင္ေသာဲကႝုဂကူဇကုဂွ္ ဒွ္အရာပလီုပလာ္ သြက္ဗၜးၐး ဂကူရ။ အခိင္တၛဲဏအ္ ၐိုပ္မန္တအ္ ေထင္ေဇှာ္ကႝု ဂကူညးတှဟ္ကီုဟာ။ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္မန္ ညးေကၜာန္ပၜန္ ဂတးတအ္ဂွ္ ဒွ္မှိဟ္ခ်ဴဝင္ေကာန္ဂကူမန္ ေခတ္လဿဳဟ္တဲု ေကင္ကာညးတအ္ ေကၜာန္မံင္ဂွ္ေလဝ္ ဒွ္သၸစှး အလံုေကာန္ဂကူမန္တအ္ရ။ ညးတအ္ခ်ဴဝင္ပေရံမၢး ဝင္မန္ဍံက္ေဍန္တဲု ဂယံက္ဂွ္သုီဖအိုတ္ အာဇီုကပိုက္ကႝု အလံုေကာန္ဂကူမြဲရ။
အခိင္လဿဳဟ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္မန္ဂမၜဳိင္ စပ္ကႝုပေရင္ပူဂုႝညးတအ္တဲု ညးမြဲကုညးမြဲဟြံကႝုဒှာဲ၊ ဟြံကႝုကႜဳိပ္ ညးသၠအ္အိုတ္တဲု ဗီုဓဝ္ပေတွ္ႏြံဂွ္ ဂၜာဲကၜဳင္ေပှာ္အေခါင္အရာရ။ လကၠရဵသှာံ (၁၉၉၃) ေတံဂွ္ လညာတ္ ေဒံါပန္ေပွာ္ လုပ္စိုပ္ကၜဳင္ဗြဳိင္ပၜန္ဂတးမန္တအ္ တုဲ ပေရင္ပၚကေရက္တိတ္တအ္ ကတုႝဒွ္ကၜဳင္ဂၜိဳင္ကုႝ အလန္(ေအာန္အိုတ္ၐိုတ္မသုန္အလန္)ရ။ ဇဿာပ္ပ္ညးကႜဳိပ္သၠဳိပ္ပၜန္ဂတးတအ္ မပၚတိတ္ကၜဳင္ဂွ္ ဗြဲကိုပ္ ကၜာ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ဒးဒွ္ဒဒိုက္ရ။ သြက္ရဲဂေကာံ ပၚတိတ္ကၜဳင္တအ္ ဂြံတန္တဵမာန္ဂွ္ ဒးသုင္ေစာဲ ျဂပ္ရတ္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ပၜန္ရ။ ညးဍဳင္ကြာန္ ရဲထံက္ဂလာန္ ႏြံကီုဒွ္ကၜာေလဝ္ ဂေကာံပၚတိတ္ လၛဳႝဂမၜဳိင္တအ္ဝြံ စႝုဒှာကႝုဒဒိုက္ ညးဍဳင္ကြာန္ (ဘဲဒဏ္ဒပ္ပှာန္အလႝုအသ႘နအဖ) တအ္ဟြံမာန္ဏီရ။ ပြမပၚကႜဳိပ္ဝြံ ဒှာဲလႝုကႝုဖိုလ္ခိုဟ္ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္ႏြံကီုေရာ။ ျပဟ္ဟ္ဏအ္ ရဲပၚတိတ္တအ္ဝြံ သြက္ဂြံ ေကၜာန္ပၜန္ဂတး နကႝုဂၜံင္တရဵ ညးတအ္ဟြံေသင္ ဗဲြေတဿင္သြက္ဂြံ လုပ္ပံင္ေတာဲကႝု အလႝုအသ႘ပှာန္၊ သြက္ဂြံဂြံေကၜာန္ဖိုလ္ သြက္ဇကုဇကုဂွ္ ဒွ္ဂၜဳိင္ေရာင္ သာ္ဝြံ ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ ညာတ္ေကတ္မံင္ အိုတ္ရ။
ပေရင္ပၚကႜဳိပ္ႏြံမံင္ အၾကာေကာန္ဂကူပၜန္ဂတးတအ္ ဗီုတၛဲဏအ္ဂွ္ ဒွ္ဖုိလ္ျဒဟတ္အလႝုအသ႘ပှာန္ အာယုက္ ဂြံဆက္ဂၜိင္အာေရာင္ ဟီုဂြံရ။ ပေရင္ပၚကႜဳိပ္ဝြံ အခိင္လဿဳဟ္(ကၜာေပဲါ႐ုဲမာဲ ၂၀၁၀)မၢး စတိုန္ကၜဳင္ အပႜဲပြ႘ဗြဳိင္ပၜန္ဂတး ညးဒစႝုဒစး အလႝုအသ႘ပှာန္တအ္ေကြံေကြံရ။ ဗြဲမဂၜဳိင္ကႝုသှာံ တန္တဵဒစႝု ဒစးကၜဳင္ အလႝုအသ႘ပှာန္ဂွ္တဲု အခိင္လဿဳဟ္မွ ရံင္ကႝုဖုိလ္ ပဿိက္မိက္ဂြံ ဂဇအ္ဒှာဲအဝႝု မြဲမြဲဒှာဲဂးတဲု နကႝုတင္စဿ႘ႏြံႏြံ လုပ္ထံက္ၐံင္ ဂစာန္ပံင္ေတာဲမံင္ကႝု အလႝုအသ႘ပှာန္အိုတ္ရ။ ဇဿာပ္ပ္သၛ႘ဂၜိပ္ဗက္ဂွ္ တုပ္ညံင္ေလွ္မံင္ဇာတ္ ဘဝဍိက္ပၜက္အလႝုအသ႘ပှာန္ ဂြံဂၜိင္ေသၛာဲမြဲကီု ဒွ္မာန္ရ။ ဗ်ဴဟာအလႝုအသ႘ ပှာန္တၛဲဏအ္ဂွ္ သြက္ဂြံဗတိုက္သ႐ုိဟ္ေထာံ ဂေကာံဒစႝုဒစးတအ္ နကႝုနဲကဲၐတ္တ္မြဲေရာင္။ လြဟ္ခိုဟ္ အိုတ္ သြက္အလႝုအသ႘ဂွ္ 'ကၜာ္' ေဟင္ရ။ 'ကၜာ္' ဟီုဂွ္ အၾကာၐါထၠးမံင္ဗှတ္ညိညဂွ္ ညံင္ေဍံဂြံထၠး ျပဟ္ဟ္မာန္ဟီုဂွ္ ဒးထပက္သုင္ေစာဲ'ကၜာ္'ရ။ လဿဳဟ္အေဃာ ျဇဟတ္ည႘သာဍဳိန္လ်မံင္ အပႜဲဗြဳိင္ပၜန္ ဂတးပ႙ုတၛဲဏအ္ဂွ္ ညံင္ဂြံထၠးျပဟ္ဟ္မာန္ အလႝုအသ႘ပှာန္တအ္ ထပက္စုတ္မံင္ကၜာ္ရ။ ဒှာဲလၛဳႝလၛဳႝတအ္ဂွ္ ကေလွ္တိတ္အာမံင္သိင္င္တဲု ျဇဟတ္သြက္ဂြံေကၜာန္ပေရင္ပၜန္ဂတးဂွ္ ႏြံမံင္ညိဏီရဟာ။ ေလာန္ကၜဳင္ သှာံၾကာဟြံလအ္ ကႜင္ဏီေတံဂွ္ အပႜဲပြ႘ဗြဳိင္ပၜန္ဂတးကီု၊ အၾကာေကာန္ဂကူ ေကာန္ဍဳင္အရင္ ဂမၜဳိင္တအ္ကီု၊ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂမၜဳိင္တအ္ကီု၊ ျဇဟဟ္ည႘သာ သဿဟ္သဿန္ညးသၠအ္ ထ႐ုိဟ္ေစွ္မံင္ သိုက္က္ဂွ္ နအဖတအ္ တီေကတ္လဝ္ ခ်ဳိတ္တ္ပၜဳိတ္တ္ရ။ ဟိုတ္တီသာ္ဂွ္ရ နအဖတအ္ထပက္ စုတ္'ကၜာ္' ထၠးကၜဳင္ျဇဟတ္ ရဲသဿာပၜန္ဂတးတအ္ မြဲတဲုမြဲ ဒွ္ကၜဳင္ရ။ တီဒှာဲေပှတ္သရတဲု ကေဆာ္ ဗဂိသရမၢး ဟြံဒးကေဆာ္ဂၜဳိင္မြဲသာ္ ကသပ္နအဖတအ္ ဂြံကၜဳင္မံင္ေပဲါအံင္ဇှး လၱဴညးသဿာပၜန္ဂတး ဂၜဳိင္ကႝုအလန္ကီုရ။
နဲကဲထပက္ကၜာ္ဏအ္ နအဖတအ္သုင္ေစာဲကၜဳင္ အၾကာေကာန္ဂကူပ႙ုဣယ်။ ျပဟ္ဟ္ဏအ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္လၛဳႝပၚထၠး တိတ္ကႜဳိပ္တဲု လုပ္ပံင္ေတာဲမံင္ကႝု အလႝုအသ႘ပှာန္အိုတ္ရ။ အတိုင္ပဿိက္ ဆႏၵအလႝုအသ႘ပှာန္တအ္ မိက္ဂြံေကၜာန္သၸဂွ္ ညးသဿာပၜန္ဂတးမန္ပၚတိတ္တအ္ ဓမံက္ကႝုမံင္႐ုပ္ရဵရ။ စႝုကႝုဂစိုတ္လမ်ဳီညးသၠအ္ ပြဆီပၚဍာ္ေဇြာဝ္မံက္ကၜဳင္ရ။ ျဂအ္မန္စံင္မန္၊ မန္ကႝုမန္ပေသာင္ျပႆနာ နကႝုလြဟ္အိုတ္ရ။ မန္ကႝုမန္ ပၚကႜဳိပ္တဲု ကေလင္ေကာ္ခ်ဵ တက္ညးသၠအ္ဂွ္ အပႜဲဝင္ပၜန္ဂတး မန္ကၜာေတံ ေကင္ဒွ္ကၜဳင္လဝ္တဲု ညးဍဳင္ကြာန္ဓမၼတာတအ္ ဒးဒုင္ကၜဳင္ဒဒိုက္ဘဲ ဟြံသာဂွ္ တီကၜဳင္တဲုရ။ ဟိုတ္ႏူ ဒးဒုင္ထပက္ကၜာ္တဲု ထၠးအလန္ဏအ္ပၜန္ဂွ္ေလဝ္ သြက္ညးဍဳင္ကြာန္တအ္ လၸကႝုဒးဒွ္ဒဒိုက္ ပၜန္ညိရ။ တင္ရန္တဿအ္တမ္ဂွ္ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္တအ္ ဝိုတ္တၜိင္ မံင္အိုတ္ယ်ဟာ။
ဟိုတ္ႏူ ဟြံမြဲပဿိက္ကႝုကႜဳိပ္ညးသၠအ္၊ ဟိုတ္စ႘ေရင္ေကာပ္ကာဲ ပေရင္ပၜန္ဂတးတအ္ ဍဳိန္လ်တဲု မှိဟ္ဇကု၊ ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ဇကု ပါလုပ္လၸာ္သှဂွ္ ဒွ္ဓမၼတာကီုေလဝ္ ဒွ္တင္ေယာင္ယာ လၸာ္ရဲသၠဳိပ္ေကာပ္ကာဲမံင္ ပေရင္ပၜန္ဂတးတအ္ေရာင္ မိက္ဂြံညာတ္ေကတ္ရ။ ရဲလၸာ္ဇကု ဂြံပါလုပ္ကႝုသှဂွ္ ၐိုတ္လႝုသှတအ္ ဒးပတိတ္ျဇဟတ္ဂွ္ သၛ႘ဂၜိပ္တဲု စန္ဒက္မံင္ရဲလၸာ္ဇကုဂွ္ မိက္ဂြံတီညာတ္ေကတ္ ဒှာဲဇိုင္သှတအ္ရ။ အခိင္လဿဳဟ္ အႏၱရာယ္ေဇှာ္အိုတ္ သြက္ပၜန္ဂတးပ႙ု ဂြံလီုထ႐ုိဟ္ေစွ္အာဂွ္ 'ကၜာ္' မြဲေဟင္ရ။ ပေရင္ည႘သာႏြံမံင္ေရာင္မၢး ကၜာ္သှတအ္ ထပက္နင္ဂွ္ ဟြံဒးေဖက္အိုတ္အေစာန္ေကြံေကြံရ။ ဓဝ္ည႘သာေဟင္ ပဿိက္ေဇှာ္မံင္ သြက္ဗၜးၐးေကာန္ဂကူပ႙ုတအ္ရ။ မအေရဝ္ေထက္ကႝု သြက္လညာတ္ သမၱီပၜန္ဂတးမန္တအ္ဂွ္ ဒ္ွဂလာန္ကႜဳိပ္သၠဳိပ္ဥကၠဌေဇှာ္ 'နာဲေထန္' ရ။ "မန္တအ္ည႘သာဂ္ွ သှတအ္ ေဖက္အိုတ္ရ။" ဟိုတ္ဂွ္ရ သှတအ္ဂြံေဖက္မန္ဂွ္ မန္တအ္ည႘သာအိုတ္ညိ။ ဝင္အတိတ္ဂွ္ဗွ္ဗှဳဟ္တဲု သြက္ဂြံဓမံက္႐ုပ္ရဵလၸအ္အနာဂတ္ဂွ္ ပစၥဳပၸန္ဏအ္ ဂစာန္ေကၜာန္တဵ ညးညးအဲအဲ ည႘ည႘သာသာ အိုတ္ညိဂွ္ ႏူကႝုဂ်ာေနဝ္ "ေခတ္ပ႙ု " ဏအ္ ဖတိုက္ဖေအာဝ္ဏာရအဵ။

လိက္ပတ္မန္ ေကုာံ အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္



ေကာန္စဵထဝ္ – လိက္ပတ္မန္ ဟြံဂြံစကာ ပႜဲ႐ုင္ဗၜးဗၜးၐးၐး ယဝ္သဒွ္ဂွ္ ပေရင္ဒုင္လ်ဳိင္ ဂြံဆက္ဂ်ဳိင္တန္တဵအာ ဍာ္ဇမၜိင္ စုႝကဝ္တန္တဵဟုီဂွ္ ၾကပ္ဒွ္ဟြံမာန္ရ၊ ဂြံစကာ ပႜဲ႐ုင္မာန္ဂွ္ တန္တဵဒဿံင္ကုႝ အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ မသကၠဳေသဿဟ္ေရာင္ ဟုီသဿိတ္ဂြံရ။
အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ဂွ္ ကုႝဒဿံင္သဂုတ္သြာတ္ သြက္ကံကုသုႝ ဘဝလိက္ပတ္မန္ရ။ လိက္ပတ္မန္ မဟဂြံဗဒဗဒဲါကုႝ အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ေပင္င္ဂွ္ စာ္စႜးအာ ႏူဘဝ အာစုိပ္လုီလာ္ရ။ လိက္ပတ္မန္ ဒးဂ်ဳိင္တန္တဵ ပႜဲသဿဝ္အုပ္ဓုပ္ အလုႝအသ႘ပှာန္ဗဿာဂွ္ ဒွ္ေခတ္ဘဝလိက္ပတ္မန္ မဂ်ဳိင္ဒဿံင္ ပႜဲထံင္စာတ္ရ။
ေခတ္လိက္ပတ္မန္ ေဇှာ္ေမာဝ္ေတာတက္ဂွ္ ဒွ္ေခတ္ဍဳင္မန္ ႏံြျပာကတ္ေဇှာ္ေမာဝ္တုဲ၊ ေခတ္လိက္မန္ သုန္ျဂာံဂွ္ ေဍံေစှာန္ပညဳင္ဒဿံင္ကုႝ ေခတ္ဍဳင္မန္က်ေဟာံျဗံ အာစုိပ္သဿဝ္တဲဗဿာရ။ လိက္ပတ္မန္ ဂြံဆုႝပႜဲသၜ႐ုိတ္သၜတာ ေကုာံ တဿံတိုင္သဿးဂၜဳိင္ဂွ္ မုကလိဂြံအဓိပၸဲါေရာ။ ေခတ္လိက္မန္ ဂုႝလဟုႝခိုဟ္စဂွ္ ဒွ္ေခတ္ မခ်ဴခှံ နကုႝနဲကဲ ခ်ဴ ပႜဲသၜ႐ိုတ္သၜတာ ေကုာံ တဿံတိုင္၊ ေဍံမဟြံေသင္ကုႝ ေခတ္ခ်ဴ နကုႝစေကၡာ ကမ္ပ်ဴတာ ရ။ ဟိုတ္ႏူအကာရဝြံဂွ္တုဲ လိက္ပတ္မန္ဂွ္ ဂြံစကာ ပဲႜေခတ္ဏံမာန္ ေက်ဝ္ဝ္ေဂါဝ္ဝ္ဟုီဂွ္ ၾကပ္ဒွ္ဟြံမာန္ရ။ လိက္ပတ္မန္ဂွ္ ေဍံဟြံကၜက္အာဏီ မင္ကၜက္ဒဿံင္သဿး၊ မတုပ္သဿဟ္ကုႝ မိှဟ္ဗ်ဳဗ်ဳ သုီယဲကႜင္ဒဿံင္ကုီရ။ ေဝါဟာရတိဿတိဿ မကတုႝဒွ္ကၜဳင္ ေခတ္လၾကဵဝြံတံဂွ္ ဟြံဂြံဆုႝေကတ္ ပႜဲလိက္မန္ဂွ္တုဲ သတာင္၊ သတာဲလိက္ပတ္မန္ဂွ္  အိုဟ္သ႐ုိဟ္ေၾတံၾတဟ္ေလာန္ ဒုႝကုႝလုက္စုက္ ခႜ႘လ်တ္ ထဿတ္ဒြံ ဟြံဂြံရ။ ပြဳိင္ၐါကၜံသှာံျပင္ဂွ္ ရံင္ကုႝဝင္ ၐိုန္ရဟြံလံ ဒွ္ဂြံကုီေလဝ္ လိက္ပတ္ဂွ္ လအ္ေလာန္သန္ရ။
စရာဲဍာ္ဒေကဝ္ လိက္မန္ မခ်ဴဒဿံင္ ပႜဲေခတ္လဿဳဟ္ဝြံကုႝ ေခတ္ကၜာေတံ အခိင္ဍဳင္မန္ ႏံြျပာကတ္ဂွ္ နၾကိၐတ္ကှာတ္ရံင္ေနဝ္ ေဍံမတှဟ္ျခာတဵဒဿံင္ မတုပ္သဿဟ္ကုႝ ဍာ္ကုႝေကၜင္ဂွ္ စိုန္ဂြံညာတ္ေကတ္အိုတ္ရ။ ေခတ္ကၜာေတံ ဒွ္ေခတ္လိက္မန္ ခိုဟ္စတုဲ ဘာသာမပတံဗဿာတံ ေသံတံ ဒးကူဆာဲေကတ္နင္ ႏူလိက္မန္ (ဝါ) လိက္ပတ္မန္ဂွ္ ကဆံင္သၜဳင္ ႏူလိက္ဗဿာေသံဏီဂွ္တုဲ လဿဳဟ္ဝြံ အကာဲအရာဂွ္ ေဍံပၜန္ဂတးအာ၊ ဂကူမန္ အခိင္ကၜာေတံေလဝ္ ဒက္ပတန္ကၜဳင္ဍဳင္ ပဲႜအဝယ္လေစ္ွ ဍဳင္ေသံလဿဳဟ္ကုႝ ဍဳင္ဗဿာသကုတ္သဿဝ္မာန္ကုီရ။
ေခတ္ကာလဗဿာ စံင္ပိဋကတ္မန္ အခိင္ကာလ သိဿင္မႏုဟဝ္ ပကင္ရင္ဍဳင္သဓုီဂွ္ ဟိုတ္ႏူဍဳင္မန္ ႏံြဒဿံင္ဏီဂွ္တုဲ လိက္ပတ္မန္ ဟြံေဆာံေလင္အာ ကေလင္လဟုႝပတိုန္မာန္ဏီရ။ ဆဂး ၾကဵႏူမန္က်ဍဳင္တုဲ ဗဿာတအ္ ပလုီပလာ္ လိက္ပတ္မန္ဂွ္ ဒွ္အႏၲရာဲဂၜဳိင္၊ ဟိုတ္ေဍံဂွ္ ဒဿာႏူဂေကာံျဇဟတ္ လဟုႝပတိုန္လိက္ပတ္မန္ ဟဿဲ၊ အလုႝအသ႘မန္ ဂြံဟပၜဳပ္လမ်ဳီကုႝ လိက္ပတ္မန္ ဟဿဲ၊ ပတြဳႝႏူဂွ္တုဲ အဆက္လိက္ပတ္မန္ပု႙ ပိုတ္အာကုႝေခတ္ ဟုီမာန္ရ။ ဟိုတ္ႏူပြသာ္ဂ္ွတုဲ ေကာန္ကတ္လိက္ ခမ႘သင္မန္တအ္ ဒးကူဆာဲနင္မူ ႏူလိက္ဗဿာ ဗြဲတိုက္႐ိုက္သဿး ဟြံက၊ ဂြံစိုန္သကုီ ဆိုက္ဗဒက္ ပႜဲပါဠိဂွ္ေလဝ္ ဒးအာနိႆဲကုႝ အာစာလိက္ဗဿာတအ္ပၜန္ရ။ ေခတ္လိက္မန္လၾကဵအိုတ္ ပႜဲအပႜဲကာလက်ာ္ေဇှာ္အေစြာံ မခ်ဴလဝ္တံဂွ္ ႐ွ္သာလိက္မန္ ရဵဂတဝ္သာဲ ပတုပ္ပမာ ၐိုန္မာန္ကုီ ေခတ္ဝြံ ႐ွ္သာလိက္မန္ဂွ္ ကတင္ေလာန္သန္။
ကာလလေဆာဝ္ ဗွ္လိက္မန္ရဂွ္ ဒးခ်ပ္ေကတ္ ဘာသာဗဿာကၜာတုဲေရာင္ ဂြံကၜဳိဟ္ဘာသာမန္ရ။ ဒဿာႏူဒးဒုင္ဓလုီလဝ္ နကုႝဓယံက္ လိက္ပတ္ဗဿာ ေဇှာ္ေလာန္ဂွ္တဲု လိက္မန္ဂွ္ ဒွ္အာညံင္ရဵ ေျဗဝ္တိတ္ကၜဳင္ ႏူလိက္ပတ္ ဘာသာဗဿာကုီရ။ ဥပမာ “နဝ္၊ ေဟန္” ဂွ္ ကာလအစာေကှဟ္မန္ ေခတ္တိဿတံ ခ်ဴဝတၴဳမၢး မလိက္ဗဿာ “ေနာ္” ဂွ္ ကၜာဲေကတ္ “နဝ္” ကုီ၊ မလိက္ဗဿာ “ဟင္” ဂွ္ ကၜာဲေကတ္”ေဟန္” ကုီရ။ မလိက္ဗဿာ “ေလၽွာ့မတြက္နဲ႕” ဂွ္ မန္ပု႙ ဟုီစ “လၸယွအ္ေတာ္ညိ” ဂး၊ “အေရးယူ”ဂွ္ မန္ပု႙ဟုီစ “ေကတ္အေရဝ္” ရ။ အတိုင္ညး မသၸအဓိကကုႝ လိက္ပတ္မန္တုဲ လၛတ္ဒဿံင္ စွ္သုန္သှာံျပင္ နာဲသက္ေလာန္ ဟုီဂွ္တုန္၊ မလိက္မၢး “ယွအ္” ဂွ္ လိက္မန္ပု႙ ဟဿဲကၜဳင္၊ ကၜတ္ႏူလိက္ဗဿာေရာင္။ “ ယွအ္” ဂွ္ မန္ကၜာေတံ ညးတံခ်ဴစ “ဖေအာန္၊ ဖဍဳိန္” ေရာင္။ ဥပမာ “ခမ႘မေအာန္ကုႝဓဝ္လြ႘ ဟြံသၛ႘မၜာ္ဓဝ္” ဂွ္ ယဝ္ပု႙ ဒးခ်ဴ ဗုီျပင္ေခတ္လဿဳဟ္မၢး “ခမ႘ယွအ္ဇဲဝ႘ရိယ ဟြံသၛ႘မၜာ္ဓဝ္” ရ။ အစာေကှဟ္မန္ ေခတ္လဿဳဟ္တံ သုီဟြံဗွ္လၛတ္ လိက္ပတ္မန္ ေခတ္အဆက္ဆက္ ခ်ဴဒဿံင္အိုတ္ဂွ္တုဲ ကာလခ်ဴ ခက္ခုဲကၜဳင္မၢး ခ်ပ္ဗစာ ဗုီလိက္ဗဿာ ႏြံဂွ္တုဲ ဗြဲမကိတ္ည႘ ကၜာဲ၊ ကၜတ္ ခ်ဴဏာရ။
ဥပမာတှဟ္မြဲပၜန္ဂွ္ ပႜဲကုႝအဘိဓာန္ နာဲေထာန္ဝုႝ ခ်ဴလဝ္ဂ္ွ မလိက္ေအန္ဂလိက္မၢး “take”ဂွ္ ယဝ္ရပတိတ္ရမ်ာင္မၢး၊ ရမ်ာင္မန္ ဟဿဲဂွ္တုဲ ညးေစှာန္လဝ္ ပတိတ္ရမ်ာင္ဗတ္ဗဿာ “တိတ္”ရ။ ဘာသာမြဲမြဲ ကာလလုႝ ဟြံဍဳိက္ေပင္ရုမ္ဂပ္ရ။ ပႜဲဘာသာဗဿာေလဝ္ မလိက္ေအန္ဂလိက္ “Doctor” ဂွ္ ေဍံတံဟြံဟုီ ပတိတ္ရမ်ာင္မန္ “ဒံက္”ရ။ ဗုီဂြံကုႝဂြံဂွ္ ေဍံခ်ဴဏာ “ေဒါက္တာ”ရ။ ျပဝဝြံ ဒးဒွ္ရ ပု႙ဒးဒုင္ဓလုီလဝ္ကုႝ လိက္ပတ္ဗဿာသဿးဟြံက လညာတ္စပ္ကုႝ လိက္ပတ္ေလဝ္ ဒးဒုင္ဓလုီလဝ္ ေဇှာ္ေဇှာ္ကုီရ။ ဇကုအဲ ညးမခ်ဴလိက္ဝြံရဂွ္ ၐိုန္ရကတ္ကၜဳင္လဝ္ လိက္မန္ ႏူေဍာတ္တ္ ႏူဘဝးကြးဘာ ထပု႙ ခမ႘ကုီ သၸအဓိကကုႝ လိက္မန္တုဲ ခ်ဴကၜာဲမံင္ရဂွ္ေလဝ္ ဒုႝကုႝလဿဳဟ္ ယဝ္ရဗွ္လိက္ေအန္ဂလိက္တုဲ ဟြံတီအဓိပၸဲါ မလိက္ေဝါဟာရမၢး မိက္ဂြံပံက္ရံင္လိက္ အဘိဓာန္ဗဿာ မဟြံေသင္ကုႝ လိက္အဘိဓာန္မန္ရ။
ပဝ္လျဇ႘ အလုႝအသ႘ဗဿာတၛဲဏံ ဂြံကုႝအေခါင္ လဟုႝပတိုန္ လိက္ပတ္မန္ ဒှာဲလုႝ ခ်ဴစြံလဝ္ ပဲႜသဇိုင္ေသှာဝ္ဍဳင္ညးတအ္ ဟြံမြဲ၊ ၾသန္ဘ႑ာဍဳင္ ဂြံစကာ ပႜဲပေရင္လဟုႝပတိုန္ လိက္ပတ္မန္ေလဝ္ ဟဿဲ။ ဆအယာံမာတ္ သာ္ဂွ္သဿးဟြံက၊ ေကာန္ဂကူမန္ ဗေတာန္ဒဿံင္လိက္ပတ္ ပႜဲဘာေကာန္ဂကူဇကု ၐိုဟ္ဟ္ၾသဳိဟ္ဟ္ နကုႝျဇဟတ္ဇကုကုႝဇကု မသိုင္ခှံေကတ္လဝ္ဂွ္ေလဝ္ ညးတအ္ကၜဳင္ဓရတ္ ကုႝကဿာတ္ေကၜံကုီရ။ ပေရင္ဂစာန္လြ႘ပရာ အလုႝအသ႘ဗဿာ အဆက္ဆက္ ဂြံဓရတ္လိက္မန္ နနဲျဇဳံငၛိတ္ငၛဵဂွ္ ေဍံဒွ္ဟိုတ္ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ဂြံေသၛာဲျခာ ႏူလိက္ပတ္မန္ေရာင္။ ဟိုတ္ႏူညးတအ္ ဂစာန္လြ႘ပရာကၜဳင္ သာ္ဝြံဂွ္တုဲ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ဇအိုန္ဇရကၜဳင္ ပႜဲလိက္ပတ္မန္တုဲ ဟြံမိက္စကာ လိက္ပတ္မန္ရ။
ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ဂြံထိင္ဒက္မင္မြဲ လိက္ပတ္ဇကုညိညဂွ္ ဒးပံင္ကုႝ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ရ။ ပု႙ဟြံေကတ္ ဍဳင္မန္ဗၜးၐးပု႙ ေကတ္အေခါင္ဗေတာန္လိက္မန္ ဗၜးဗၜးၐးၐး ထိင္ဒက္မင္မြဲေယန္သှာင္မန္ ဗၜးဗၜးၐးၐးဓဝ္ေရာင္ဂွ္ ကႜဳိပ္သကိုပ္ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ကၜာေတံ အာတ္မိက္သာ္ဝြံအိုတ္ရ။ ဂလာန္ဝြံ မသက္ဂတာပ္လအ္ကၜဳင္ဏံရ ပႜဲပ႐ိုင္ဗ႘ဒ႘ေယာ ဌာန္ပ႐ိုင္ဗၜးၐးမန္ မစုတ္လဝ္ ပႜဲဝိပ္သာ္ညးတအ္ ပိသကုတ္ဂွ္ ဗဿံက္ထၞးလဝ္ နပြမနိႆဲကုႝ က်ာ္ေဇှာ္အစာမြဲဇကု မဟုီကုႝလဝ္ၾသဝါဒ ကုသဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ႏူေဗာ္မန္တိဿတအ္ဂွ္ရ။ ညးစှးမန္ နာဲသိုက္သၜိင္ ႏူဍဳင္မတ္မလုီေလဝ္ ဟုီသဂးေသာင္ကလးလဝ္ဂွ္တုန္၊ ယဝ္စုတ္မာဲကုႝ ညးတအ္တုဲ ညးတအ္ ဂြံမာဲဇှးမာဲမၢး ကလိဂြံ အေခါင္ဗေတာန္လိက္မန္ ဗၜးဗၜးၐးၐးမာန္ေရာင္။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဂြံကလိဂြံ အေခါင္ဗေတာန္လိက္မန္ဂွ္ သဿာပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တအ္ စှးဒးအာတ္ဍဳင္မန္ဂွ္ အာတ္ေထာံအေခါင္အရာ ဗေတာန္လိက္ပတ္မန္ ထိင္ဒက္မင္မြဲေယန္သှာင္မန္ဓဝ္ရ။ ဂြံဗေတာန္လိက္မန္ဂွ္ ဒွ္အရာေလာဲသြာမြဲ ဟြံေသင္၊ ပႜဲဘာေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ဒှာဲအဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္တဵဂွ္ေဟင္ ဗေတာန္က႐ိုက္စိုတ္ မာန္ရ။
လိက္မန္ ေဇှာ္ေမာဝ္ေတာတက္မၢး စိုတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူမန္ ကေလင္လုပ္ကၜဳင္ ညံင္ဍာ္ဒ႘မာန္ တီတုဲ အလုႝအသ႘ပှာန္ဗဿာ ကေရပ္ဓရတ္ကၜဳင္ ကမၜက္ကၜဳင္ လိက္မန္ နမဓရတ္ကုႝ ေသှာဝ္ဥပေဒကုီ နကုႝအဝုႝမၛး မဟြံလုပ္ကုႝေသှာဝ္ ပမာညံင္ရဵ ထံင္ပ႐ိုင္တအ္ ကၜဳင္ဘပဠ အစာဘာမန္တံရ။ ဓရတ္ဒက္ေျဂန္မံင္ေဍံလဿဳိန္ ေဍံဒးေၾကန္ေရာင္။ လိက္မန္ျဇဟတ္ဍဳိန္လ်ဂွ္ လိက္ဗဿာ ဂြံကၜဳင္ျဇဟတ္ လုပ္ထပက္ကၜဳင္ အဇာလိက္မန္ရ။ နဲကဲဝြံ တုပ္သဿဟ္ဒဿံင္ကုႝ စံင္ ပိဋကတ္မန္တုဲ ကေလင္လပၜဳပ္လမ်ဳီကုႝ ပိဋကတ္ဗဿာကုီရ။ ဟိုတ္ႏူညးတအ္ စကာအဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဂွ္တုဲ သုီကဿာတ္ေကၜံ ပေရင္သွ္လိက္ဘာသာမန္ ၐိုတ္စွ္သှာံစွ္ျဗဲကုီရ။ ဟိုတ္ႏူျဇဟတ္ခမ႘သင္မန္တအ္ ေဇှာ္ ေကုာံ ျဇဟတ္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ ေဇှာ္တုဲ ကေလင္ကလိဂြံ အေခါင္အရာ မေကၜံအာ ၐိုတ္စွ္သှာံဂွ္ရ။
ဟိုတ္ႏူအဝုႝေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတဵဂွ္တုဲ ပႜဲတိဍာ္ညးတအ္ စကာကၜဳင္ ဗေတာန္ကၜဳင္ လိက္မန္ လွဲလွဲလးလးမာန္ဂွ္တုဲ သဿတ္မန္ ကြးဘာ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတအ္ ကလိဂြံအေခါင္အရာ ကတ္လၛတ္လိက္ပတ္မန္ က႐ိုက္စိုတ္ရ။ လိက္မန္ဂွ္ ကြးဘာတအ္ ဗွ္ခံင္ခ်ဴခံင္ဟုီခံင္ဂွ္တုဲ လိက္ဗဿာဂွ္ ဗွ္ဟြံခံင္၊ ကြးဘာေကာန္ဂကူမန္ မတိုန္ ဘာအလုႝအသ႘တအ္ဂွ္ လိက္ဗဿာ ဗွ္ခံင္ခ်ဴခံင္ဟုီခံင္ရ။ ဟိုတ္ႏူအဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတုဲ သဿတ္မန္ ပႜဲဗြဳိင္အဝုႝ အုပ္ဓုပ္ညးတအ္ဂွ္ ကလိဂြံအေခါင္အရာေတဿင္ ဂြံကတ္လၛတ္ လိက္ပတ္မန္ ေဍံမဒွ္အရာ တူ႐ူအာကုႝ လိက္ပတ္မန္ ဂြံဂ်ဳိင္ဍဳိပ္ဍဵ မြဲေခတ္ပၜန္ရ။ ပၜန္ဂတးမန္ဂွ္ ဒက္ပတန္ အဝုႝပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ဗြဲမေထက္ၾကဳိက္မာန္ဂွ္တုဲ အေခါင္အရာေတဿင္ မတြံဂး အေခါင္ဗေတာန္လိက္္ပတ္မန္ေလဝ္ ကလိဂြံဒုင္စသိုင္ နဒဒွ္သတ္ပဿဝ္ဇဝ္ပကဵကုီရ။ သဿတ္တိတ္ ႏူဘာေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတအ္ဂွ္ တုပ္သဿဟ္ကုႝ ခမ႘သင္မန္ ေကာန္ကတ္လိက္တအ္ကုီ ဒွ္ေတှာဝ္ဒေတာဝ္ မင္မြဲလဟုႝ လိက္ပတ္မန္ အနာဂတ္ေရာင္။
ကြးဘာသဿတ္ ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတအ္ ေဍန္ဍဟ္သွ္ဇ်ာဲ ေဖႜာတ္ပါင္တိုက္ စပ္ကုႝဂှန္မန္၊ ဥပမာ “မြဲမြဲအလန္ မြဲ၊ ၐါမြဲအလန္ ၐါ” ဂွ္ ျပဳႝဒဿံင္ ကလိတ္ဒဿံင္ ပႜဲပါင္ေဍံတအ္ ညံင္ရဵကြးဘာဗဿာတအ္ ေဖႜာတ္ဂွ္ကုီရ။ ေကာန္ငၛာ္ ပႜဲတိဍာ္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတအ္ ဂြံဆုႝေကတ္ နမတ္ ဗွ္လိက္ပ႐ိုင္သှံင္တိုင္မာန္ဂွ္တုဲ မိပ္ေသၜာင္ဂၜမ္စိုတ္ေလာန္ရ။ ယဝ္ရလိက္အုပ္ ဘာသာမန္ သြက္ေကာန္ငၛာ္တအ္ဗွ္ ပတိတ္ကုႝမာန္မၢး ေကာန္ငၛာ္မန္တအ္ဂွ္ ကဆံင္သၜဳင္တိုန္အာမာန္ဂွ္တုဲ ကာလေဇှာ္ေဂါဝ္မဂး လိက္မန္ဂွ္ ဒွ္လိက္ဘာသာအဓိက သြက္ေဍံတအ္မာန္ရ။ အခိင္ကာလဂွ္ ယဝ္မ႘ဒ႘ယ်ာမန္ ေဇှာ္ေမာဝ္ျပာကတ္ဂွ္ ေဍံတအ္ ဒွ္ပုရိသာတ္အဓိကမြဲမာန္ရ။
ဗုီေကာန္ငၛာ္မန္ ပႜဲဗြဳိင္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတအ္ ဗွ္လိက္ပ႐ိုင္မန္မာန္ဂွ္ ေကာန္ငၛာ္ မေဗၲာန္လိက္ဥတုကညင္ ပႜဲကြာန္မၛးတိဍာ္ေဗာ္တအ္ ဗွ္ဟြံမာန္ရ။ ႏူေဍာတ္တ္ ဗွ္လိက္မန္ဟြံမာန္ဂွ္ ကာလေဇှာ္တိုန္ေလဝ္ ဗွ္ဟြံမာန္ ဒွ္ဂြံ၊ ႏူဂွ္ ေဍံတံခံင္အာ လပၚလိက္ဗဿာ ဒွ္ဂြံရ။
ေကာန္ငၛာ္ပဒတဵ ပႜဲကြာန္မန္ ပႜဲဇိုင္ပယ်ဳႝေသံ-ဗဿာတအ္ဂွ္ ဒးဒုင္ဓလုီလဝ္ကုႝ မ႘ဒ႘ယ်ာေသံ ေဇှာ္ေလာန္ဂွ္တုဲ ၐတ္ကှာတ္ရံင္ကႝု ေကာန္ငၛာ္မန္ အပႜဲဗြဳိင္ေဗာ္ ေကုာံ အပႜဲဍဳင္မန္တံမဂး ေဍံတအ္ေသၛာဲျခာ ႏူလိက္မန္ကုီ သုီအေရဝ္မန္ကုီဂွ္တုဲ ဂြံဗွ္လိက္ပ႐ိုင္မန္ဂွ္ ေသၛာဲေလာန္သန္။ ေကာန္ငၛာ္တအ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူဗြဳိင္ေဍံတအ္ ေဇှာ္ေဂါဝ္တှဟ္ျခာ ႏံြအပႜဲေကာန္ဂကူေသံတအ္ဂွ္တုဲ ကာလေဇှာ္ေဂါဝ္ စိုပ္အဝဲဂွ္ ဂြံေကၜာန္ဒတုဲဖုႝ ေကာန္ဂကူ ညံင္ရဵလုပ္ေကၜာန္ ပၜန္ဂတးမန္ ေကုာံ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ဂွ္ေလဝ္ ဒွ္ဟြံမာန္၊ ဒှာဲဂွ္ ေဍံတအ္ လုပ္ေကၜာန္ ပႜဲဒပ္ပှာန္ေသံ ေကုာံ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ေသံရ။ လအာဗုီဏံဂွ္ ဂြံဆုႝေကတ္ဒဿံင္ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ လုပ္ေကၜာန္ ပႜဲဒပ္ပှာန္ဗဿာ ေကုာံ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ဗဿာ မဒွ္သှေကာန္ဂကူပု႙ဂွ္ကုီရ။
သဿတ္မေဇှာ္ေဂါဝ္ ပႜဲဗြဳိင္ပၜန္ဂတးေဗာ္တအ္ဂွ္ ေဇှာ္ေမာဝ္ လဇုဲလဇဂွ္တုဲ အလုႝညးမဒွ္ ကႜဳိပ္သကိုပ္ေဗာ္တအ္ဂွ္ေလဝ္ ဟြံမိက္ကုႝ ေကာန္ဇာတ္ညးတအ္ ကတ္လၛတ္ တိုန္ဘာေကာန္ဂကူတအ္ဂွ္ ၐိုန္ႏြံဂၜဳိင္ကုီဂွ္ မြဲလပၚဂွ္ ဂုန္ဖုႝဍာ္ဇမၜိင္ မဒွ္လက္သန္ေကာန္ဂကူ ေဍံမဒွ္ပဿိက္ ေဇှာ္ေလာန္သန္ဂွ္ေလဝ္ ဒးေကဝ္ေကၜဝ္ ဆိင္ဆစုတ္ကုီေရာင္။ သဿတ္ေကာန္ငၛာ္ မေဇှာ္ေဂါဝ္ အပႜဲဗြဳိင္ေဗာ္တအ္ဂွ္ ေဍံသြက္ဂြံေကၜာန္အာ ဒတုဲဖုႝပၜန္ဂတးမန္ စုႝကုႝဗၜးၐးမာန္ဂွ္တုဲ မဗ႘ဇဆာန္ဂကူ သာ္ဝြံဂွ္ ပႜဲသဿတ္ မၛးဗြဳိင္ေဗာ္တအ္ ဟြံမြဲ။ သဿတ္ေဇှာ္ေဂါဝ္ တိုန္ဘာ ပႜဲေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿတအ္ဂွ္ စိုတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူေလဝ္ ျဇဳိဟ္နက္သန္ကုီရ။ ယဝ္ရေဍံတအ္ ေလပ္အာပညာသၜဳင္င္ပၜန္မဂး ေကၜာန္ဒတုဲုဖုႝ သြက္ေကာန္ဂကူ ေဇှာ္ေဇှာ္မာန္အိုတ္ရ။ ႏူေဍာတ္တ္ ေဍံတအ္ ေကင္ဆုႝညာတ္လဝ္ ေကာန္ပှာန္မန္၊ ေကင္မိင္လဝ္ ေကာန္ပှာန္မန္တအ္ ဟုီပေရာဗတိုက္တဝ္ေစှဟ္သှ၊ ပေရင္ဒုင္ဂိဆာန္ဂကူ၊ ဍဳဟ္ဗဿာ၊ ပေရင္ဒးဒုင္ဍဳႝဍဳိက္ကုႝဗဿာတအ္ဂွ္တုဲ သညာစိုတ္ေဍံတအ္ ဗုိန္ဒဿံင္ ပႜဲပေရင္ဒဒွ္ဂွ္တုဲ ကာလေဍံတအ္ ေဇှာ္ေဂါဝ္ဂွ္ ဟြံဒးဟုီတြံ ညံင္ဂြံဒးဆာန္ဂကူေကြံေကြံတုဲ၊ အကာရဝြံ ေဍံပတဝ္ဏာကုႝ ဂုန္ဖုႝဂကူေဇှာ္ေဇှာ္ရ။ ဟိုတ္ႏူေဇှာ္ေဂါဝ္ တိုန္လဝ္ဘာ ပႜဲဗြဳိင္ေဗာ္ဍဳင္မန္တိဿ မဟြံေသင္ကုႝ အပႜဲဗြဳိင္အလုႝအသ႘ပှာန္ဗဿာဂွ္တုဲ ပေရင္ဒုင္စသိုင္ ဂၜမ္စိုတ္ေဍံတအ္ဂွ္ တုပ္သဿဟ္ကုႝ ေဍံတအ္ ဂြံပဒတဵ ပႜဲဍဳင္မန္ဗၜးၐးကုီရ။ ေကာန္ငၛာ္တအ္ဂွ္ ဟုီအေရဝ္မန္ေလဝ္ ဟြံျပံက္အာကုႝ အေရဝ္ဗဿာ ေကုာံ ေသံရ။ ေကာန္ဂကူလဿိဟ္ေအာန္ ပႜဲဂၜးတိတံ ဂြံကလိဂြံအေခါင္ သာ္ဝြံဂွ္ ေအာန္သန္၊ ဗြဲမဂၜဳိင္ မြဲနဲဟြံေသင္ မြဲနဲ ဒးဒုင္ငၛိတ္ဓလုီလဝ္ကုႝ ဘာသာေကာန္ဂကူေဇှာ္ေဇှာ္တအ္ဂွ္အိုတ္ရ။
ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ဗှတ္ဂလိုင္လုႝ စကာရပ္စပ္ဒဿံင္ လိက္ပတ္မန္ဂွ္ေရာဂွ္ ဇကုဇကုကေလင္သဿာန္ရံင္မာန္အိုတ္ကုီရ။ ဗ္ွဂွ္ ဗွ္လိက္ဗဿာ၊ ကလင္ဂွ္ ကလင္ရမ်ာင္ဗဿာ၊ ခ်ဴဂွ္ ခ်ဴလိက္ဗဿာ၊ ဗုႝဂွ္ ဗုႝမ႘ဒ႘ယ်ာဗဿာအိုတ္ဂွ္တုဲ အကာရဝြံ ေဍံတဝ္အာကုႝ ဟုိတ္ဂြံစကာ ဘာသာမန္ ေအာန္ရ။ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ ဟုီသဿးရ ဗြဲမဂၜဳိင္ ဟုီအေရဝ္မန္ အိုတ္ရ။ ပႜဲအရာဟုီပၜန္ဂွ္ ဒးဆတ္စုတ္ဒဿံင္ မလိက္ဗဿာပၜန္ကုီရ။ ဟိုတ္ႏူဗွ္လဝ္လိက္ဗဿာ ကလင္လဝ္အေရဝ္ဗဿာ ဂၜဳိင္ဂွ္ရ ကာလဟုီဂွ္ေလဝ္ ဒးဆတ္စုတ္ လိက္ဗဿာ ေဝါဟာရဗဿာပၜန္ရ။ ရဲလုက္စုက္ကုႝ မ႘ဒ႘ယ်ာဗဿာဂၜဳိင္ဂွ္ ဆတ္စုတ္ ေဝါဟာရဗဿာ၊ ရဲလုက္စုက္ကုႝ မ႘ဒ႘ယ်ာေသံဂွ္ ဆတ္စုတ္ ေဝါဟာရေသံ၊ ရဲလုက္စုက္ကုႝ မ႘ဒ႘ယ်ာေအန္ဂလိက္ဂွ္ ဆတ္စုတ္ အေရဝ္ေအန္ဂလိက္ရ။
လိက္ပတ္မန္ ဒးဒုင္ဆတ္စုတ္ဒဿံင္ကုႝ လိက္ဗဿာေသံ လဿဳိန္မၢး လအ္ကၜဳင္ ငၛဳဟ္မးလိက္ပတ္မန္ဂွ္ ဍဳိန္လ်ေစွ္အာမာန္ေရာင္။ လိက္မန္ ဂြံႏြံကုႝငၛဳဟ္မး ညံင္ဟြံဂြံဒးဒုင္လံက္စုတ္အရံင္ သာ္ေတံသာ္ဏံတုဲ နကုႝအရံင္ဇကု ဂြံတဿး ေက်ဝ္ေဂါဝ္ဂွ္ ႏံြတာလ်ဳိင္ ေကာန္ဂကူမန္တအ္ရ။ လိက္ပတ္မန္ ဟဿဲကုႝဍဳင္မန္ဂွ္ ဒွ္လိက္ပတ္မန္ မတုပ္သဿဟ္ကုႝ ဘဝေကာန္ကၜင္၊ ဘဝျဗဵကဿာဲရ။ ျဇဟတ္ပၜန္ဂတးမန္ ေဇှာ္တိုန္တုဲ ႏူဂွ္မြဲကဆံင္ ဒွ္ကၜဳင္အလုႝအသ႘မန္တုဲေရာင္ ဘဝလိက္ပတ္မန္ဂွ္ ဂြံေဖ်ံစိုတ္ ဟြံေကၜံကၜက္ ညန္ဂမ္စိုတ္ေရာင္။

တးပဲါလ၀္ေကာန္ဍဳင္အရင္

ပႜဲခ႐ုိင္မတ္မလုီ မပါလုပ္ပြဳိင္ဍဳင္ ၆ ဍဳင္ မတြံဂး ဍဳင္မတ္မလုီ၊ ဍဳင္ၐါသြာင္၊ ဍဳင္မုဟ္ဍဳင္၊ ဍဳင္ျဇပ္ဗု၊ ဍဳင္ေရ၀္ ေကုာံ ဍဳင္က်ာ္ ျမဟ္တံဂွ္ ဒှာဲလဿိဟ္မှိဟ္ဂကူမန္တံ ဂၜဳိင္အုိတ္မဒွ္ရ။ ဗြဲစဿတ္ဂွ္ ဂကူမန္တံ ေသၢာံေကာံဒဿံင္ဒှာဲဏံတံဂွ္ မန္ပု႙သၵးတင္ဂုဏ္ကုႝ ဂကူေအန္ဂလိက္တံ ေဇှာ္ကုႝျဇဟတ္ရ။ မုဟုိတ္ေရာ ဂကူေအန္ဂလိက္တံ ကုႝလ၀္အေခါင္ကုႝဂကူမန္ ညးမၿဂိပ္ဒဵကၜဳင္ႏူကုႝ ရးေဒသမန္တှဟ္ဟ္ မတြံဂး ရးဖာသိမ္၊ ရးလၢဳင္၊ ရးဗေဂါ ေကုာံ ရးသဓုီတံရ။ ပႜဲရးေဒသတံ၀ြံ သဿိင္ဂကူဗဿာတံ ပႜဳႝပႜဳိက္ဂကူမန္တံ ဗြဲမေလာန္တုဲ မန္တံ ဒးၿဂိပ္ဒဵတိတ္ကၜဳင္အုိတ္ရ။ ကာလေအန္ဂလိက္တံ ပုိင္ၿပ႘ဂြံ ရးဗဿာဒကုတ္သဿ၀္တုဲ မန္တံ မှဳံရးေဒသ တှဟ္ဟ္တံဂွ္ ၿဂိပ္ဒဵကၜဳင္ရးမတ္မလုီ ေအန္ဂလိက္တံ စုႝဒှာလ၀္ကုႝဂကူမန္တံ ဂြံဗၜးႏူဘဲအႏၲရာဲ သဿိင္ဗဿာတံရ။  စရင္လဿိဟ္ မှိဟ္မေကၜာန္ဗဒွ္လ၀္ပႜဲသှာံ ၁၉၂၁ ဟုီသၢးလ၀္ဂွ္ ပႜဲသှာံ၀ြံ လဿိဟ္မှိဟ္ဂကူမန္တံႏြံကၜဳင္ ၁၈၆၆၆၈ တၜတုဲ စုိပ္သှာံ ၁၉၃၁ ဂွ္ ညးတံဆိင္ဆေကတ္ လဿိဟ္မှိဟ္ဂကူမန္တံဂၜဳိင္တုိန္ ၂၅၀၀၀၀ မဒွ္ရ။  ကာလဍဳင္ဗဿာ ဂြံဗၜးၐးႏူေအန္ဂလိက္တံတုဲ စရင္လဿိဟ္ မှိဟ္ဂကူမန္တံ ဆလံမွေလ၀္ဟဿဲကၜဳင္ ခ်ဳိတ္တ္ပၜဳိတ္တ္ရ။ စရင္သဿိင္ဗဿာတံမေကၜာန္လ၀္ အခိင္ဂြံဗၜးၐးတုဲဂွ္ ဟုိတ္ႏူဟလုိင္လ၀္ လဿိဟ္ဂကူဗဿာဂၜဳိင္ေလာန္အာတုဲ တးပဲါလ၀္ေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ရ။ ဟုိတ္ဂွ္ရ စရင္လဿိဟ္မှိဟ္သဿိင္ဗဿာတံ မေကၜာန္လ၀္တံဂွ္ ပေတွ္စဟြံဂြံရဂွ္ တၜပညာတံဟုီ သၢးလ၀္သာ္၀ြံရ။ ကာလေကာန္ဍဳင္အရင္တံ အာတ္မိက္တြဳႝရး ဇကုဇကုတံဂွ္ ကႜဳိပ္သကုိပ္မန္ တံေလ၀္ အာတ္မိက္ဂြံဂြံတြဳႝရးမန္ကုီရ။ ဂြံဗေပင္အဂၤတြဳႝရးမြဲ ကာလညးတံဂၜဳိက္ဂၜာဲ လဿိဟ္မှိဟ္ေကာန္ဂကူမန္တံဂွ္ ညးတံဂၜာဲ ဂြံစရင္ သဿိင္ေအန္ဂလိက္တံမေကၜာန္လ၀္ အကၜာဍဳင္ဗဿာဟဂြံဗၜးၐးေတံရ အတုိင္စရင္တံ၀ြံ အၾကာ သှာံ ၁၈၇၇ ကုႝ သှာံ ၁၉၃၁ လဿိဟ္မှိဟ္ဂကူမန္တံ ဂၜဳိင္တုိန္တဿာဂလုိင္သၢးလ၀္ရ။  ပႜဲသှာံ ၁၈၇၇ ဂကူမန္ႏြံ ၄၉၇၇ တၜ၊  ပႜဲသှာံ ၁၉၀၁ လဿိဟ္ဂၜဳိင္တုိန္ ၇၄၇၄ တၜမဒွ္ရ။  ပႜဲသှာံ ၁၉၁၁ ဂကူမန္ႏြံ ၅၀၄၁ တၜတုဲ  စုိပ္သှာံ ၁၉၃၁ ဂွ္ လဿိဟ္ဒွ္အာ ၁၈၇၆၃ တၜမဒွ္ရ  ရံင္အာစရင္လဿိဟ္မှိဟ္တံ
၀ြံတုဲ ႏူကုႝကာလ ဍဳင္ဗဿာဂြံဗၜးၐးတုဲ စုႝကုႝစုိပ္ကာလ အလုႝအသ႘ဥဴေနေ၀န္ ဖန္ဖက္ကုႝတြဳႝရးမန္ ပႜဲသှာံ ၁၉၇၄ ဂွ္ စရင္လဿိဟ္မှိဟ္ ေကာန္ဂကူမန္ ဟဿဲကၜဳင္ခ်ဳိတ္တ္ပၜဳိတ္တ္ရဂွ္ ပု႙တီေကတ္မာန္ရ။ စရင္ညးတံ မဂၜဳိက္ဂၜာဲ ဂြံလ၀္ႏူကုႝလက္ထက္ ေအန္ဂလိက္ေတံ ပၜန္ဂွ္ေလ၀္ စရင္ေကာန္ဂကူမန္မှဳံ ပႜဲအလုံမြဲရးေဒသမန္ဖအုိတ္ ဟြံေသင္ပၜန္ရ။

တင္ေသၢာံဒွ္ေသၜဟ္ပဿာဟဿဲမြဲသာ္ဂွ္ ဍဳင္ဗဿာဂြံဗၜးၐးတုဲ လဿိဟ္မှိဟ္ဂကူမန္တံ ဂၜဳိင္တုိန္တဿာဂလုိင္ဂွ္ ဟုီသၢးမာန္ရ။ ပႜဲသှာံ ၁၉၈၃ လဿိဟ္ မှိဟ္ေကာန္ဂကူမန္ ႏြံပႜဲဍဳင္ဗဿာ ၈၃၅၀၀၀ တုဲ ပႜဲဍဳင္ေသံ ႏြံအၾကာ ၇၀၀၀၀ ကုႝ ၁၀၀၀၀၀ မဒွ္ရ။ စရင္မဆိင္ဆေကတ္လ၀္ ဟြံလံလဏီဂွ္ ပႜဲဍဳင္ဗဿာသဿးသဿး ဂကူမန္ႏြံ ၁.၃ လာန္ သၢးလ၀္ရ ယ၀္ရ စရင္၀ြံဒွ္ဍာံမၢး စႏူကုႝသှာံ ၁၉၃၀ ေတံ လဿိဟ္မှိဟ္ဂကူမန္ တံ ဂၜဳိင္တုိန္ၾကပ္ၐါဆ ဟုီသၢးစမာန္ရ။  လိက္သုေတသနဂမၜဳိင္ မထၐးပ်းလ၀္လဿိဟ္မှိဟ္ ေကာန္ဂကူမန္တံ ဗုီျပင္နာနာသာ္ကုီ ေလ၀္ စရင္လုႝဒွ္ဍာံေရာဂွ္ မြဲေလ၀္ပေတွ္စဟြံဂြံရ။ စရင္မြဲသာ္ မေကၜာန္ဗဒွ္လ၀္ႏူဂေကာံ ညးဟြံဒွ္စှးဍဳင္ Unrepresented Nations and People Organisation (UNPO) ပႜဲသှာံ ၁၉၉၆ ဟုီသၢးလ၀္ဂွ္ ဂကူမန္ႏြံ ၄ လာန္ဒွ္မာန္တုဲ ေပှာ၀္ကုႝ ၄ လာန္ဂွ္ပၜန္ ၈၀၀၀၀၀ ဂွ္ ဒုင္ေကတ္ဒွ္မန္ေဇတ္တ္တုဲ မင္မြဲထိင္ဒက္လ၀္ အေရ၀္ဘာသာကုႝ ေယန္သှာင္မန္ရ။  ပႜဲျပကုိဟ္ Wikipedia Encyclopedia ထၞးပ်းလ၀္ပၜန္ဂွ္ ဂကူမန္ႏြံပႜဲဍဳင္ဗဿာ ၈ လာန္တုဲ ပႜဲဍဳင္ေသံ ႏြံ ၁၁၄၅၀၀ မဒွ္ရ။  တုဲပၜန္ စရင္ဂေကာံကံင္သ႘ ေကာန္ဂကူမန္ (National Council of Mon, Mon Information Service) သၢးလ၀္ပၜန္ဂွ္ အခိင္လဿဳဟ္ ဂကူမန္ႏြံ အလုံဂၜးက၀္ ဒးဆိင္ဆေကတ္ၐုိတ္ ၈ လာန္မဒွ္ရ။  ဒံက္တာနာဲပါန္လွ ဟုီသၢးလ၀္ပႜဲလိက္ညးမှဳံယဿဳ An Introduction to Mon Language ဂွ္ ပႜဲဍဳင္ဗဿာ ေကာန္ဂကူမန္ မဒုင္ေကတ္လ၀္ယဿဳမန္၊ ဟုီအေရ၀္မန္ ေလပ္ကုီဒွ္၊ ဟြံေလပ္ကုီဒွ္တံဂွ္ မြဲလာန္ဟြံေပင္ပုဟ္ညးသၢးရ။  အတုိင္အလုႝအသ႘ဗဿာ မလေလာင္ၾတးလ၀္ဂွ္ ေပှာ၀္ကုႝလဿိဟ္မှိဟ္ မှဳံအလုံမြဲဍဳင္ဗဿာ ၅၀ လာန္ဂွ္ ဂကူမန္တံ ႏြံၐုိတ္ ၂ ကႜဳိပ္ကၜံသၢး လ၀္တုဲ ဂလာန္ ဒံက္တာ နာဲပါန္လွဂွ္ ဆိင္ဆေကတ္လ၀္ အတုိင္စရင္အလုႝအသ႘ဒွ္မာန္ရ။

ရံင္အာဂလာန္ဗြဲလၲဴေတံတုဲ ေကာန္ဂကူမန္ဂမၜဳိင္ ဒးဒုင္ငၛိတ္ဓလုီေထာံကုႝဂကူဗဿာတံ သာ္သာ္သာ္သာ္ဂွ္ လံအာသှာံလဿိဟ္ကုႝ ကၜံရတုဲ ပကာရ၀ြံ ေကာန္ဂကူမန္အလုံမြဲေကာန္ဂကူ ဗၜ’ိက္တှီကၜက္ေကၜံအာ သုီဖၟဳိတ္မာန္ရ။ အကာဲအရာ၀ြံ ေကာန္ဂကူန္မန္ပု႙ ေထက္ကုႝဒးပသတိတုဲ ေသၢာံမင္မြဲ အေရ၀္ဘာသာ၊ လိက္ပတ္ ေကုာံ မြဲအလုံေကာန္ဂကူတံဂွ္ ပု႙သၵးပတိတ္ျဇဟတ္လြ႘ပရာ သၵးေကၜာန္မြဲမြဲသာ္ေထက္ရ။

ဂကူေအန္ဂလိက္တံ ပုိင္ၿပ႘ဂြံဍဳင္ဗဿာဂွ္ ေတာ္အာမြဲသာ္မၢး ဇေရင္ဂကူမန္တံ ဒွ္ကုသုႝခုိဟ္မြဲသာ္ကုီရ။ မုဟုိတ္တုန္ ဒဿာႏူဂွ္ေဟင္ ဂကူမန္တံ ဂြံတိတ္ဗၜးႏူ ဘဲဗဿာတံ ပ်ဲပ်ာံပႜဳႝပႜဳိက္တုဲ ေကာန္ဂကူမန္တံ ေသၢာံေသွ္တၞက္ဒဿံင္ ပႜဲတြဳႝရးလဿဳဟ္ ကုလဿိဟ္မှိဟ္လဿဳဟ္ ဗုီသာ္ဏံမဒွ္ရ။ ကာလအလုံမြဲဍဳင္ဗဿာ စုိပ္သဿ၀္တဲေအန္ဂလိက္ဂွ္ အေရ၀္ဘာသာလိက္ပတ္ဗဿာ စကာစပႜဲ႐ုင္ဂဗုတ္ေအာန္ဒဿံင္တုဲ ကႜဳိပ္သကုိပ္ဗဿာ ညးမဆာန္ဂကူတံဂွ္ သတိလုပ္ ကၜဳင္ဒဒွ္ဥပမာဂကူပ်ဴတံဂွ္တုဲ ၾယဵဂကူမြဲမြဲ ယ၀္ရအေရ၀္ဘာသာေကၜံမၢး အလုံ မြဲဂကူေကၜံကၜက္အာေရာင္။

ရဵသာ္၀ြံ သတိလုပ္ကၜဳင္အုိတ္ရ။ ဟုိတ္ဂွ္ရ ေဍံတံစန္ဒက္ ေကာန္ဂကူေဍံတံ ေသၢာံသႜဳိက္ဆာန္အေရ၀္၊ ဘာသာ၊ လိက္ပတ္ကုႝ ေယန္သှာင္ေဍံတံရ။ လက္ထက္ေအန္ဂလိက္တံ အုပ္ဓုပ္ပကင္ရင္ဒဿံင္ဍဳင္ဗဿာဂွ္ ဂကူမန္တံ ဂြံအေခါင္သၜးပြးညိည စပ္ကုႝေယန္ သှာင္ရ။ ဗၜာဲသဿိင္အလုႝအသ႘ကုႝလ၀္တာလ်ဳိင္ ေသၢာံသကုိပ္သၠ ဘာဗေတာန္လိက္မန္ ႏြံကၜဳင္လ၀္ကုီ ပႜဲ၀င္သၢးလ၀္ရ စုိပ္လက္ ထက္ဂ်ပါန္ဂွ္ လိက္ဗဿာမြဲေဟင္ ဂြံအေခါင္သုင္ေစာဲပႜဲ႐ုင္ဂဗုတ္တုဲ လိက္ပတ္ေကာန္ဍဳင္ေရင္တံဂွ္ ေဍံတံကဿာတ္ဗဒုႝေထာံရ။ ဟုိတ္ဂွ္ရ ဘာဗေတာန္ လိက္မန္တံေလ၀္ ဒးကဿာတ္ေထာံပၜန္ရ။

ပႜဲအခိင္ကာလ အကၜာဍဳင္ဗဿာဟြံဂြံဗၜးၐးဏီကုီ ကာလဂြံဗၜးၐးတုဲကုီတံဂွ္ ဂကူမန္တံမခ်႘ဒရာင္ ပေရင္ဂကူ ပုႝဂၜဳိင္တုိန္ရ။ ဍဳင္ဗဿာ ဂြံဗၜးၐးတုဲ ပႜဲသှာံ ၁၉၄၈ ဂွ္ ဂကူမန္တံ ပေပဲါေကာံဓ႐ုီေဇှာ္မြဲ ပႜဲဍဳင္လၢဳင္တုဲ ညးစှးဂမၜဳိင္ လဿိဟ္ကုႝကၜံ မကၜဳင္ႏူအလုံမြဲတြဳႝရးမန္တံ တုိန္စုိပ္ေပဲါေကာံဓ႐ုီရ။ ႏူကုႝေပဲါေကာံဓ႐ုီ ေဖ်ံသၢဳတ္သြာတ္ အာတ္မိက္ ၇ တင္အတုိင္သဿ၀္၀ြံရ။
          ၁။ အေခါင္အရာဗေတာန္လိက္မန္ ပႜဲဘာအလုႝအသ႘ မှဳံပႜဲေဒသမန္
          ၂။ အေခါင္အရာစကာလိက္မန္ ပႜဲရုင္ဂဗုတ္အလုႝအသ႘ မှဳံပႜဲေဒသမန္
          ၃။ အေခါင္အရာစကာလိက္မန္ ေသၢာံခ်ဴပတုိန္လိက္ပစူတိ  ယဿဳဂၜဳင္ဍာန္ ပႜဲရးေဒသမန္
          ၄။ အေခါင္အရာ ေသၢာံတက္ၾတးပၲိတ္လိက္အုပ္မန္ ဗြဲမသၜးပြး
          ၅။ အေခါင္အရာ ေကၜာန္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ဗြဲမသၜးပြး
          ၆။ အေခါင္အရာ ဂြံပတန္ဍဳင္ရးဇကုကုႝဇကု
          ၇။ အေခါင္အရာ ဘ၀ပု႙ပု႙ဂြံဖန္ဖက္မာန္

ေကတ္ခန္လတ္၀င္အတိက္ညိ


ဒံက္တာမာံေကာရတ္ – သၛ႘ေဂၜပ္ရံင္ ရာဇ၀င္ဍဳင္ေသံကုီ ဍဳင္ဗဿာကုီမၢး လိတ္ပတ္မန္ဂွ္ ေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္ အခိင္ကာလလံလ ကာဖာတုဲမွ လိက္ပတ္ေသံ လိက္ပတ္ဗဿာတံ မံက္ကၱဳႝေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္ရ။ ပႜဲေခတ္ဟရိဘုဥၨယ သုီကုႝေခတ္ဒြါရ၀တ႘ ပႜဲနန္၉ကရာဇ္ ညးတံ ရပ္စပ္သုင္ေစာဲကၜဳင္လ၀္ လိက္ပတ္မန္ကုီ  သက္သ႘ႏြံခုိင္င္ကၜဳိက္က္ရ။ လိက္ပတ္ဗဿာပၜန္ဂွ္ လဇုဲလဇ ႏူကုႝလိက္မန္ ၐုိတ္ ၆ ကၜံသှာံ ႏြံတုဲ ရပ္စပ္စကာလ၀္ အကၡရ္မန္ဖအုိတ္ရ။
၀င္ႏြံကၜဳင္ရဵသာ္၀ြံဂွ္ ဂကူမန္ပုိယ္ဗြဲမဂၜဳိင္ တီဒဿံင္ဖအုိတ္ရ။ အဓာန္ဂတေတံ ဗုီလုႝေသၢာံေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ ကၜဳင္ပၜန္ဂွ္ ယ၀္ရသၵးဟုီ ဗြဲမတပ္တးမၢး တၜပညာမန္ပုိယ္ တိက္လွိင္မံင္ဏီဖုိအ္ ဟြံငၛဳဟ္ကၱဳႝဏီဖုိအ္ရ။ ဂကူမန္ပုိယ္ တၜပညာမန္ပုိယ္ ေပင္ဒဿံင္စုိတ္ကုႝ ၀င္အတိက္ မိပ္လဟိင္ဒဿံင္ကုႝ ၀င္အတိက္ကၜးကၜးရဟာ။ ဆၐုိတ္ဂၜိဳက္ဂၜာဲ ၐံက္ခဲါဒဿံင္ ကေပါတ္ေၾတံၾတဟ္ ပေကာံပေက၀္ဒဿံင္ လိက္သၜ႐ုိတ္ေၾတံၾတဟ္တုဲ ေကတ္ဒဿံင္စရာဲကုႝ ၀င္အတိက္ကၜးကၜးရဟာ။ အာဂတႏူဏံ လိက္ပတ္မန္ပုိယ္ ညံင္ရဵသာ္လုႝ ေသၢာံေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္မာန္ေရာဂွ္ ညးမဒုင္လ၀္ယဿဳ တၜပညာမန္တံ သၵးပတိတ္ညာဏ္ သၵးပတိတ္ျဇဟတ္ သၵးလြ႘ပရာေထက္ရ။
ဂကူမန္ပုိယ္ဂွ္ ကၜာဂကူဗဿာ ဂကူေသံတံ ဟြံေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္ အခိင္ကာလလံလကာဖာေတံ ႏြံကၜဳင္ကုႝ နန္ ႏြံကၜဳင္ကုႝ လိက္ပတ္တုဲ အလုံမြဲဂကူ စရာဲလႈင္ကၜဳင္ေကြံရ။ စုိပ္ကာလမန္ပုိယ္ နန္လုီ ဍဳင္ေကၜံအာပၜန္ေလ၀္ ဂကူဗဿာတံ သုင္ေစာဲကၜဳင္ လိက္ပတ္မန္ ပႜဲနန္၉ကရာဇ္ေဍံတံပၜန္တုဲ ကာလလိက္ဗဿာ ႐ုိဟ္ကှက္ခုိင္ကၜဳိက္ကၜဳင္ဂွ္ ဗဿာတံ ထေ၀င္ေထာံ လိက္ပတ္မန္တုဲ စကာရပ္စပ္ကၜဳင္ လိက္ေဍံတံ ဒုႝတၛဲဏံရ။ စုိပ္လက္ထက္ ဟံသာ၀တ႘ဂွ္ လိက္ပတ္မန္ ကေလင္ရာင္ဆာဲကၜဳင္ပၜန္တုဲ သဿိင္ဓမၼေစတ႘ ပကင္ရင္ သၜဳင္ပတုိန္ ကဆံင္လိက္ပတ္မန္ ဒုႝကုႝစုိပ္အေထာတ္ေကှာတ္ရ။
စႏူကာလ သဿိင္ဗဿာအံင္ေဇယ် ဇှးဂြံဍဳင္မန္ဟံသာ၀တ႘တုဲ ဂကူမန္တံေလ၀္ ဍဳင္ေကၜံ လိက္ပတ္မန္ေလ၀္ ဆုတ္ယုတ္ေစွ္ကၜဳင္ ညိတုဲညိဂွ္ အခိင္လဿဳဟ္ ကဆံင္လိတ္ပတ္မန္ပုိယ္ ေသွ္ဆၐုိတ္ယုီဂြံ ဟုီဂးစမာန္ရ။ ဆက္အာဒဿံင္ အကာဲအရာ ရဵသာ္၀ြံပၜန္မၢး လိက္ပတ္မန္ပုိယ္ဂွ္ ယုီဟြံမာန္ လမ်ဳီတိတ္အာတုဲ ဘာသာမန္ပုိယ္ေလ၀္ ဒွ္အာဘာသာခ်ဳိတ္ခ်ဳိတ္မြဲ (dead language) ညံင္ရဵဘာသာပ်ဳမာန္ေရာင္ဂွ္ ဂကူမန္ပုိယ္ သၵးစြံသတိေထက္ရ။
ဂကူမန္ပုိယ္ဂွ္ ေတာ္ရံင္အာကုႝ ဂကူညးတှဟ္သၟာင္တံမၢး ပေရင္နာနာသာ္ ဂြံကၜာတြဳႝရ။ ပေရင္တုႝလြ႘စေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ပေရင္ဘာသာသာသနာေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ပေရင္လိက္ပတ္ေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ပေရင္ေယန္သှာင္ေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ဂြံလ၀္ကၜာညးတှဟ္တြဳႝရ။ ဂြံလ၀္ကၜာညးတှဟ္တုဲဂွ္ လဿဳဟ္လဇုဲအာကုႝ ညးတှဟ္တံအုိတ္ရ။ ဂကူညးတှဟ္သၟာင္တံ စုိပ္အာဂတအုိတ္ရ။
အလုႝအသ႘ဗဿာအဆက္အဆက္တံ ပႜဳႝပႜဳိက္ကၜဳင္ ေကာန္ဍဳင္အရင္တံတုဲ ေကာန္ဍဳင္အရင္တံ ဒဵတိတ္ကၜဳင္ဍဳင္ေသံဂွ္ ႐ုိဟ္လဿိဟ္ဟြံမာန္ရ။ အပႜဲေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ မန္တံေလ၀္ ပါလုပ္တဿာဂလိုင္ရ။ ယ၀္သၵးဟီုမၢး ဂကူမန္တံ ဒဵတိတ္ကၜဳင္ဍဳင္ေသံ ကၜာအုိတ္ေလ၀္ ဒွ္မာန္ရ။ ႏူလက္ထက္ဨကရာဇ္မန္အဆက္ဆက္ေတံ ဂကူမန္တံ ဒဵတိတ္ကၜဳင္လ၀္ဍဳင္ေသံရ။ ဗြဲႀကဵဏံ ဟုိတ္ႏူပႜဲဍဳင္ဗဿာ ေကၜာန္စ၀ါတ္ခဲါေလာန္အာတုဲ ေကာန္သဿတ္မန္တံ တဿာဂလိုင္ ဒဵလုပ္ကၜဳင္ဍဳင္ေသံ ရန္တဿံေသၢာံေကၜာန္စရ။
ေကာန္ဍဳင္ဗဿာ ညးမကၜဳင္ေကၜာန္စ ပႜဲဍဳင္ေသံတံဂွ္ ဂကူမန္တံ ၐုိန္ရဒွ္ကၜာအုိတ္ရ ဟုီဂးစဟြံမာန္ကုီေလ၀္ ဟြံလဇုဲ ႏူဂကူဗဿာတံရဂွ္ ဒွ္ခ်ိဳတ္ပၜဳိတ္ရ။ ကၜာဂကူဗဿာ ဟြံကၜဳင္ေကၜာန္စ ပႜဲဍဳင္ေသံဂွ္ မန္တံ ဂြံလ၀္သဇုိင္ ပႜဲဍဳင္ေသံ ခုိင္ကၜဳိက္ဒဿံင္တဿာဂလုိင္ရ။ ကြာန္၀ကၤဂွ္ ဒွ္သက္သ႘ခုိဟ္မြဲရ။ သၟာင္ႏူဂွ္ပၜန္ ဍဳင္ၐင္ကံက္ ဍဳင္မဟာဇ်ာဲ ဍဳင္ပထုံဌာန႘ ဍဳင္ေခ်ာန္ပူရ႘ ရာတ္ပူရ႘ သုရာတ္ ဍဳင္ေဇ်င္မာဲတံဂွ္ ဂကူမန္တံ ဂြံလ၀္သဇုိင္ဖအုိတ္ရ။ လၸာ္ခမ႘သင္ကုီ လၸာ္ခရွ္ကုီ မန္တံ ဂြံလ၀္ဒှာဲ ပႜဲဍဳင္ေသံ ကၜာႏူကုႝဂကူဗဿာတံ တဿာလံရ။ ဘာမန္ေလ၀္ ႏြံပႜဲဍဳင္ေသံ တဿာဂလုိင္ရ။
ဂကူဗဿာတံ ကၜဳင္ေကၜာန္စ ပႜဲဍဳင္ေသံဂွ္ စုိပ္လက္ထက္သှာံ ၁၉၈၈ ေလာန္ကၜဳင္တုဲမွ ေဍံတံလုပ္ကၜဳင္ဂၜဳိင္ရ။ ဆဂး အခိင္လဿဳဟ္ ဂကူဗဿာတံ ၐက္ေလာန္အာ ႏူကုႝဂကူမန္တံ ေဇှာ္ကုႝျဇဟတ္ရ။ ဂကူဗဿာတံ လုပ္ကၜဳင္ေကၜာန္စ လဿိဟ္ဂၜဳိင္တုိန္ ဂၜိင္တုိန္တုဲ အခိင္လဿဳဟ္ အလုႝအသ႘ေသံတံ ဒးခ်ပ္ဖန္ဖက္ ဇေရင္သဿာကေမၜာန္ဗဿာတံ ႏြံကၜဳင္ရ။
တင္အံင္ဇှးေဇှာ္မြဲသာ္ ဂကူဗဿာတံကလိဂြံဂွ္ အခိင္လဿဳဟ္ဂွ္ ဗာန္ဍဳင္ေသံတံ ဒးဖန္ဖက္ကုႝ လိက္ဗဿာ သြက္သဿာကေမၜာန္ဗဿာတံရ။ လဿဳဟ္ သဿာကေမၜာန္ဂကူဗဿာတံ ေပၜာပ္ၾသန္ပတိတ္ၾသန္ ပႜဲဗာန္ဍဳင္ေသံ တင္အခက္အခုဲ ဟြံမြဲရ။ အတုိင္ဂြံမိင္ေကတ္လ၀္ပ႐ုိင္ ဟြံလံဏီဂွ္ အဓာန္ဂတေတံ ပႜဲဘာေသံ ဘာသာဗဿာ လိက္ဗဿာေလ၀္ ေသၢာံဗေတာန္ ႏြံဒဿံင္ကုီ ဂြံတီေကတ္ရ။ မၛးႏူဂွ္ပၜန္ ေရဒ႘ယ၀္ေသံ ဌာနဗလးရမ်ာင္ ဍဳင္ေသံတံေလ၀္ ေသၢာံဗလးကုႝ ဘာသာဗဿာ ႏြံကုီ ဂြံတီေကတ္လ၀္ပၜန္ရ။
ေကာန္ဂကူမန္ပုိယ္ ေဖ်ံလ၀္သဇုိင္ ပႜဲဍဳင္ေသံ အခိင္တဿာလံတုဲ မုညးတံ ပဒဿံင္မုေရာ။ တၜပညာမန္ပုိယ္တံဂွ္  ဂၜာဲ၀င္ပေကာံပေက၀္လိက္၀င္တုဲ ေပင္ဒဿံင္စုိတ္ ဆၐုိတ္ဏံရဟာ။ ဗုီဗုီဂကူဗဿာတံ ပတိတ္ျဇဟတ္ ဂြံစကာရပ္စပ္လိက္ဗဿာ ဘာသာဗဿာ ပႜဲဍဳင္ေသံဂွ္ မန္ပုိယ္ေလ၀္ သၵးလြ႘ပရာ ပတိတ္ျဇဟတ္ေထက္ရ။ ေကတ္စဒဿံင္ ဂုဏ္စရာဲအတိက္ကၜးကၜးဂွ္ မုေလ၀္ဂုဏ္ဖုႝဟြံမြဲရ။ ဒဒွ္ဟုိတ္ဖုႝ ပႜဲအတိက္ဂွ္ သြက္ဂြံေကတ္စဂုဏ္စရာဲေလ၀္ ဟြံေသင္၊ သြက္ဂြံေအာန္စုိတ္ေလ၀္ ဟြံေသင္ရ။ သြက္ဂြံေကတ္ခန္လၛတ္ေဟင္ ဂကူမန္ပုိယ္ သၵးတီေထက္ရ။
ဟုိတ္ဂွ္ရ တၜပညာမန္ပုိယ္ အဓာန္ဂတေတံ လိက္မန္ ဘာသာမန္ပုိယ္ ညံင္ဟြံဂြံဒွ္အာ ဘာသာခ်ဳိတ္ခ်ဳိတ္မြဲ (dead language) ဂွ္ကုီ၊ ဘာသာမန္ လိက္မန္ပုိယ္ ညံင္ဂြံလ်းတဿး အၾကာဂကူညးတှဟ္သၟာင္တံကုီဂွ္ ေကတ္ခန္လၛတ္ ၀င္အတိက္တုဲ ညးညးအဲအဲ သၵးလြ႘ပရာ သၵးပတိတ္ျဇဟတ္ေထက္ရ။

မန္ဂြံေအာန္ေစွ္ေရာ (၁)



mostsaing ပႛဲလိက္တၞံကလ်ာဏှ ခ်ဴလဝ္ ႚဝံ ရာမညေဒေသ သာသနပတိ႒ာနေတာ ပ႒ာယ စိရကႏၲံ ဒိဗၺတိ၊ ဂစၧေႏၲ ဂစၧေႏၲ ကာေလ မဟာမ႑လႆာပိ ရာမညေဒသႆ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒါမရိကတၲကရေဏန ဘိႏၷတၲာ အဟိဝါတေရာဂပှဠိတတၲာစ ဒုဗၻိကၡပှဠိတတၲာစ ဝရစကၠသံခိတၲာယ သတၲရာဇေသနာယာဘိဘူတတၲာစ ရာမညရ႒ံ ဒုဗၺလံ ဇာတံ။

အတိုင္အၥာတႜပါလိတ ကုဪလဝ္အရထမၢး ႚဝံ-ရၜသာ္ဝြံ၊ ရာမညေဒေသ-ပႛဲရာမညေဒသ၊ သာသနံ-င္သာသနာ၊ သာသနပတိ႒ာနေတာ-ႏူသာသနာမတန္တၜ၊ ပ႒ာယ-ပတံတုဲ၊ စိရကႏၲံ-ဗြဲမလံလ၊ ဝါ-စိရကႏၲံ၊ စိရကာလံ-လုကၜကာလဗြဲမလံလ၊ ဒိဗၺတိ-ပႛံဂုဪလဟုဪယးတၞးစႜးစရာဲတၜရ။ ကာေလ-ပႛဲကာလမလံလ၊ ဂစၧေႏၲ ဂစၧေႏၲ-အတိကၠေႏၲ-နႀကိကလိေလာန္အာေနဝ္၊ မဟာမ႑လႆ-ေဍံမေဇႝာ္လဲွဗြဲဗႝှအဝန္၊ ရာမညေဒသႆအပိ-ဒဒက္တၜကုဪတြဳဪရးဂႜးတိရာမညကီုေလဝ္၊ ဝိသုံဝိသုံ-တႝဟ္တႝဟ္၊ ဒါမရိကတၲကရေဏန-နပြမသၸမိန္ကမႜတ္ဒမႜမပႜံင္႓း (နပြမသၸဒဍဳိက္ဓ႐ိုက္ဂႜံက္ကႜတ္ပႜံင္႓းမႝဳံပၞိက္ကုဪဒဒွ္သၞိင္ေလဝ္သၢးရ)၊ ဘိႏၷတၲာစ-ဟိုတ္ဒဒွ္မလီုလာ္ပၚဒကးကႜဳီဝ္၊ အဟိဝါတေရာဂပိဠိတတၲာစ-ဟိုတ္ႏူမဍဳဪဍိဳက္ေကႜံနကုဪယဲသရလာ္ဍာ္ေဇြာဝ္ကီုလဝ္ (ယဲသရလာ္ ညံင္ရၜဂ်ိၿဇဳံဒးအကင္သၞဴဂ်ိတုဲ ညံင္ရၜမတိုန္လဝဵဂွ္ ေဃာဂွ္ကီုရ)၊ ဒုဗၻကၡပိဠိတတၲာစ-ဟိုတ္ႏူမဍဳဪဍဳိက္ေကႜံနကုဪေကႝာဝ္ေကႜာဝ္ဗ်ဳဪကႜီဳလဝ္၊ ဝရစကၠသံခိတၲာယ-ေဍံမကႛန္ျဂက္ေကႜံသာသနာက်ာ္မျပဲ၊ သတၲရာဇေသနာယ-မိန္ပႝာန္သၞိင္ထပွ္၊ အဘိဘူတတၲာစ-ဟိုတ္ဒဒွ္မဂပ္ဝ္ပႛဳဪပႛဳိက္ေကႜံကီႜဳဝ္၊ ရာမည႒ာနံ-င္ဌာန္တြဳဪရးဂႜးတိရာမည၊ ဒုဗၺလံ-င္မေအာန္ကဪုျဇဟတ္၊ ဇာတံ-စိုန္ကၲဳဪဒွ္ရ။

မွာေထရ္ေသာဏေကုာံမွာေထရ္ဥတၲရ(မွာေထရ္ေသာန္ကုဪမွာေထရ္ဥတ္)တံ ကညပၲန္ဍဳင္သုဝဏၰဘုံ မဒွ္ရးမညတုဲ သာသနာတန္တၜကႜဳင္ လုကၜမလံလေရာင္ ခ်ဴလဝ္ရ။ ဗႝှဝန္ဍဳင္ရာမညဂွ္ လွဲလးညိဓဝ္ဟေသင္။ သာသနာက်ာ္ေလဝ္ ဂုဪလဟုဪရာင္ဆာဲညိဓဝ္ဟေသင္။ ဆဂး လံလအာတုဲ မန္ကုဪမန္ ပႜံင္တိုန္အဝုဪ ပႜံင္ပႚကရာဇ္ ပလီုပလာ္ဍဳင္ကြာန္ ထိင္ဒက္မင္မြဲညးကံဟြံမာန္ ဒွ္ကႜဳင္ရ။ ဍဳင္ရာမညဂွ္ ပၚဒကးအာညးသၠံရ။ ဗီုပိုယ္ဟီုစရ တိုန္ဒုဪကႜသာ္ ေစွ္ဍာ္က်ာံကိတ္ဂး အေဃာကမႜတ္ကၲဳဪ ယဲကပ္ေလဝ္ ဒွ္ပႜန္ရ။ ကပ္ယဲဘဲသၞးဟြံတုဲ ကပ္ေကႝာဝ္ေကႜာဝ္ဗ်ဳဪေလဝ္ ဒွ္ကီု။ တုဲပႜန္ ပႝာန္သၞိင္ထပွ္ဟြံေသင္ကုဪဗုဒၶဘာသာတံဂွ္ေလဝ္ လုပ္တၝီဍဳင္မန္ပႜန္။ ဍဳင္မန္ရာမညဂွ္ ျဇဟတ္ဍဳိန္လ်အာေကြံေကြံရ။

ပ႐ူပရာဏံဂွ္ သၞိင္ဓမၼေစတှ ခ်ဴလဝ္ဝင္ကိုပ္ကႜာႏူသၞိင္မႏုဟဝ္မဒွ္ရ။ ကိုပ္ကႜာသၞိင္မႏုဟဝ္ဟြံဂြံတိုန္နန္ဏီ အကာဲအရာပေရင္ဍဳင္ကြာန္မန္ ဗီုကၲဳဪဒွ္မံင္ဂွ္ နကုဪဝါက်ပါဠိမြဲဝါက်ဓဝ္ေဟင္ ညးခ်ဴခႛန္လဝ္ရ။ ပ႐ူပရာဝြံဂွ္ ဒွ္ပ႐ူပရာေလာန္ကႜဳင္လၝီသႝာံျပင္ကႜဳင္ေတံတုဲ ဂြံကေလင္လၝတ္ဂွ္ ဝါတ္ဂါတ္မံင္ညိရ။ ဍဳင္မန္ပိုယ္မြဲအခိင္ေတံ လွဲလးမံင္ဟီုဂွ္ သၞိင္ဓမၼေစတှ ရန္တၞံကုဪဍဳင္မန္ပိ (ဟံသာဝတှမ႑လ၊ ကုသိမမ႑လ၊ မုတၲိမမ႑လ)တုဲ ဟီုဟြံေသင္။ ရံင္ကုဪဍဳင္မန္ပိဏံ ဍန္ျဂက္မံင္တုဲ ညးဗွ္သႝာတိမန္ေၾတံမလွဲလးေတံတုဲ ညးခ်ဴလဝ္ေဏာင္။

သၞိင္ဓမၼေစတှ ခ်ဴပ႐ူဍဳင္မန္ေခတ္သဓီုဂွ္ ဒးကေလင္ကပွ္ေကတ္ဝင္အတိက္(၅၀၀)သႝာံရ။ တုပ္ကုဪပိုယ္ဒးလၜဝင္သၞိင္ဓမၼေစတှကီုရ။ လၞဳဟ္သကၠရာဇ္ဍဳင္(၁၃၇၂)သႝာံရ။ လက္ထက္သၞိင္ဓမၼေစတှဂွ္ သကၠရာဇ္ဍဳင္ (၈၃၅)ေတံရ။ သကၠရာဇ္ဍဳင္(၁၃၇၂)ဂွ္ ႏုက္ေထာံကုဪသကၠရာဇ္ဍဳင္ (၈၃၅)ေတွ္ ဂြံ(၅၃၇)သႝာံရ။ ႏူေခတ္သၞိင္ဓမၼေစတှဂွ္ ကေလင္႐ိုဟ္တိုန္အာလက္ထက္သၞိင္မႏုဟဝ္ေတံပႜန္ေတွ္ လက္ထက္သၞိင္မႏုဟဝ္ဂွ္ သကၠရာဇ္ဍဳင္ဗႝတ္(၄၀၀)ႏုက္ေထာံေတွ္ ဂြံဗႝတ္(၄၃၅)သႝာံကီု။ ဟိုတ္ဂွ္ရ အေရဝ္ပႛဲလိက္တၞံကလ်ာဏှဂွ္ ဒွ္အေရဝ္သၞိင္ဓမၼေစတှဟီုပ႐ူမန္တမႜာ ႏူလက္ထက္ညး ႐ိုဟ္တိုန္အာ (၄၃၅)သႝာံလၸာ္လၲဴေတံေဏာင္ဂွ္ ကုဪတီေကတ္ညိ။

အခိင္လၞဳဟ္ တြဳဪရးဍဳင္မန္ဗၞာကုဪလဝ္ဂွ္ (၁၀)ပြဳိင္ဍဳင္ညိကီု။ ေတာ္ကုဪတိဍာ္လက္ထက္သၞိင္ဓမၼေစတှမၢး စွ္ဂဥဳံမြဲဂဥဳံေလဝ္ဟြံဒွ္။ သၞိင္ဓမၼေစတှေလဝ္ ညးညာတ္တိဍာ္ရးမန္ပိ ညးပိုင္ၿပှလဝ္ဂွ္တုဲ ညးရံင္တိုန္အာဝင္အတိက္ေတံ အဝ္ တိဍာ္မန္တံကေလင္ဂြံဂွ္ ေတာ္ကုဪတိဍာ္မန္ကႜာေတံ ေလာန္ကႜဳင္(၄၀၀)သႝာံျပင္ေတံေတွ္ ညိဓဝ္ေဏာင္သြံ၊ မသုန္ဂဥဳံမြဲဂဥဳံဓဝ္ေလဝ္ ဟြံဒွ္သြံ၊ ညးဒးခ်ပ္ဂြံေဟင္ရ။ မုဟုိတ္ေရာ တိဍာ္ေခတ္သုဝဏၰဘုံဂွ္ ဍဳင္ေသံလၞဳဟ္ပါလုပ္ဖအိုတ္၊ ဍဳင္မေလယွာ(တိဒုဪ)ဂွ္ေလဝ္ပါ၊ ဍဳင္ေသံဠၜေလဝ္ ပါမံင္ကဝက္၊ ဍဳင္မန္ဗၞာဏံဂွ္ စိုပ္အာဒုဪဗဒဵအင္ဝတံ သီုကုဪတိဍာ္ေသံေဇႝာ္တံင္ဂ်ှတံဏီရ။ ႓ိုတ္ဏံတိဍာ္မန္ေဇႝာ္သႜဲကႜဳင္ဂွ္ စိုပ္လက္ထက္သၞိင္ဓမၼေစတှဂွ္ ေသွ္ဆရးမန္ပိဓဝ္ရ။ ရးမန္ပိလက္ထက္သၞိင္ဓမၼေစတှဂွ္ လၞဳဟ္ဂလိုင္လုဪေသွ္မံင္ဏီေရာ။ ႏူက်ာ္ေထာဝ္စိုပ္ေရဝ္ ေၾကပ္ျဂက္မံင္ဂတးဇကုေလဝ္ဟြံဂြံ။

ႚဂွ္ရ မုဟိုတ္ဍဳင္မန္မယ်ဲတံဏံ ဂြံေသွ္ေဍာတ္ဓဝ္ေရာ။ မုဒွ္ဂြံဒွ္အာဗီုဏံေရာ။ ဟိုတ္ေဍံ ပိုက္ဒးတီလဝ္ေထက္ေဏာင္။ ပိုယ္တီလဝ္မွ မုေဗႜတ္ကႜဳင္ဂွ္ ပိုယ္ဂြံဆိင္ဆပေလဝ္ပေလတ္ဒးရ။ (၁) ဟိုတ္ႏူဟြံညှသာ (၂) ဟိုတ္ႏူကပ္ယဲဒွ္ (၃) ဟိုတ္ႏူကပ္ေကႝာဝ္ဒွ္ (၄)ဟိုတ္ႏူကပ္ပႝာန္ဒွ္တုဲ ဍဳင္မန္ဒးေလင္ေဆာံကႜဳင္ေဏာင္ဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ရ။ ေပႝာဝ္ဟိုတ္ပန္သာ္ဂွ္ ဟိုတ္ႏူဟြံညှသာဂွ္ ညးခ်ဴလဝ္ကႜာအိုတ္ရ။ မန္တံ စြံသတိအိုတ္ညိ။

Saturday, December 19, 2009

मोट सिंग अत्तेंदेद थे सर्विस फॉर ६१स्त उनिवेर्सल डेक्लरतिओन डे

mostsaing
Mot Saing has attended the 61st Universal Declaration Day in the First Presbyterian Church, Fort Wayne, Indiana. The service kicked off at 7:00 PM and touched down at 8:30 PM. Mot Saing was accompanied by Ven Candasara (Kaw Been). Mot Saing delivered a speech focusing on the human rights of ancient time.

Monday, February 16, 2009

တၝဲဂကူမန္ (၆၂)၀ါ ဍဳင္အၾကန္


mostsaing တၝဲဂကူမန္မရႏုက္ကုဪ(၆၂)၀ါ ဍဳင္အၾကန္ တြဳဪရးအုဪဟာဲအုဪဂွ္ ေကႜာန္ဗဒွ္ဏာ ပႛဲျဇပ္ တုိက္ရံင္လိက္လေဒါ၀္ဍဳင္အၾကန္ရ။ ပရိသာတ္ဗႝတ္႓ါကႜံေဍာတ္ေဍာတ္ တိုန္စိုပ္ဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ရ။ ပဵႏူဂကူမန္ဂွ္ ဂကူေသံလၜ၊ ဂကူေသံ၊ ဂကူရေခင္၊ ဂကူကေရင္၊ ဂကူပအို၀္၊ ဂကူဗှေယတ္နာမ္၊ ဂကူအဖရိကာန္ ေကုာံ ဂကူဗုတံေလ၀္ တိုန္စိုပ္ကႜဳင္ဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ရ။ ပႛဲမြဲ႓ါသႝာံ၀ြံ တၝဲဂကူမန္ဍဳင္အၾကန္၀ြံ ကုဪလ၀္ဒႝာဲကုဪဂေကာံသၞတ္တံဂႜဳိင္ရ။ နဒဒွ္ဒတဲက၀ၚေဍံတံ ဖန္ဖက္လ၀္ တန္ဒွ္ရ။

တၝဲဂကူဟီုဂွ္ ဒွ္တၝဲအလုံမြဲတုဲ တၝဲဂကူမန္ဂွ္ ဒွ္တၝဲမေဆင္စပ္ကုဪဂကူမန္သီုဖအိုတ္ရ။ ဇၞာပ္မစိုပ္တၝဲဂကူမန္ ေကႜာန္မန္ဍာံမၢး ဆီန႐ုတိုန္ရ။ စုိတ္နာဲဆီတႜ မံက္ဂတ၀္တုိန္ရ။ လစြံစိုတ္လၱဴတၝဲဂကူမန္ ဆလံဟြံဍဳိန္လ်အာဏီ ဂကူမန္ပဦု ဗြဲစၞတ္ႚကန္ ေဇႝာ္ေမာ၀္တိုန္ပႜန္ေဟင္ရ။ ဟိုတ္ဂွ္ရ ဇၞာပ္ဂကူမန္ တၞံဒႝာဲမစိုပ္ ႓ိုန္ဒွ္ဇကုမြဲဓ၀္ ပတိုန္အလာံသၞိင္႓ိုပ္ထ၀္တုဲ ဂပ္၀္ဒးေကႜာန္တၝဲဂကူမန္ေထက္ရ။

Wednesday, February 11, 2009

ကြးခုိဟ္ကုဪအၥာခုိဟ္

mostsaingကြးခုိဟ္ကုဪအၥာခိုဟ္

စိုပ္ကႜဳင္အေမရိကာန္၀ြံ ႓ါဂိတုပႜန္မၢး တန္ဒွ္ေပင္႓ါသႝာံရ။ ပႛဲအပႛဲ႓ါသႝာံေဍာတ္ေဍာတ္၀ြံ ေဆင္စပ္ကုဪဗုဒၶဘာသာတုဲ ပတံႏူကြးဘာစုဪကုဪစိုပ္ပါေမာကၡ ကႜဳင္သၞာန္မံင္ဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ရ။ မႝိဟ္တံပႜန္ေလ၀္ ပတံႏူကုဪသၞတ္တံ စုဪကုဪစိုပ္ညးေဇႝာ္တံ ကႜဳင္စုိပ္ကီုရ။

ပုစၧာညးတံသၞာန္ဂွ္ လေဆာ၀္ေလာဲလေဆာ၀္၀ါတ္ လေဆာ၀္မိက္ဂြံတီ လေဆာ၀္မိက္ဂြံေ၀တ္ ႏြံနာနာသာ္ရ။ မႝိဟ္သၞာန္ေလ၀္ ကဆံင္နာနာ၊ ပုစၧာသၞာန္ေလ၀္ ဂကူနာနာ ဗီုျပင္ညးကုဪညး သီုညးဖအိုတ္ရ။ ပုစၧာလၝဳဪ ဟြံစပ္ကုဪဗုဒၶဘာသာမြဲသာ္ စပ္မံင္ကုဪဂကူေလ၀္ ႏြံတၜကီုရ။

ေပႝာ၀္ညးဂမႜဳိင္ဂွ္ ညးၿဗၜမြဲ ယၞဳေဍံဂွ္ `ဂ်တ္ရွ္`။ ပ႐ူညးေတံ မုေလ၀္ အဲဟြံတီ။ စပ္မြဲတၝဲ ေဗာ္ကေလင္ဒက္ပတန္ဍဳင္မန္ အေဃာမေကႜာန္မံင္ေကာံဓ႐ီု ထပ္သၞ၀္ေတံ စိုပ္ကႜဳင္တုဲ အာတ္ဆုဪသင္မစုိန္သၠီဳပေရင္သာသႝာရ။

ပႛဲဘာ၀ြံ စပ္ကုဪဗုဒၶဘာသာတုဲ အဲမြဲရေသာင္ကလးမံင္တုဲ စပ္ကႜဳင္အဲရ။ ပႛဲတၝဲကႜာအိုတ္ဂွ္ ညးၿဗၜ၀ြံ ညးၿဗၜပကၠတိမြဲဟြံေသင္၊ အကာဲအရာေတၞင္တၞဟ္မံင္ညိဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ရ။ ကာလသၞာန္စမ္ရံင္ဂွ္ ဒဒွ္ရညးေတံယဲစိုတ္ႏြံမံင္ဂွ္ ဒုင္၀န္ရ။

မိက္ဂြံပၞ၀္ဓ၀္ဂးတုဲ ထ႟းကုဪဓ၀္ဗႝတ္ညိနာင္ရ။ အေဃာဂၨံမံင္ဓ၀္ဂွ္ ကႛဳိပ္ညးေတံဂိမံင္ဂွ္ေလ၀္ ဟီုရ။ လေဆာ၀္ ကႛဳိပ္ညံင္ကုဪဂတိုဟ္ ဂးရ။ တုဲပႜန္…ဟိုတ္ႏူအကာဲအရာဟြံေယန္သႝာင္ကီု၊ ဟိုတ္ႏူကုဪၾသန္ဟြံမာန္ကီု ဂႜံတိုက္မံင္ညးေတံ ညးေတံမံင္ဟြံဂြံရ။ (အတိုင္ညးေတံလၜထ႟း)။

ယ၀္သဒးဟီုတပ္တပ္မၢး ဒွ္မႝိဟ္လၱဴဂႜံင္မာန္တုဲ ကာလလေဆာ၀္ဆုဪကုဪညးေဇႝာ္မင္မြဲညးၿဗၜသဗာန္ဘာဂွ္မၢး ခုိဟ္ဟာ ခ်ပ္မံင္ဏီရ။ ဆဂးဂွ္ အတိုင္ကမၼ႒ာန္ဇကုေစႝာန္ထ႟းဂွ္ ဟိုတ္ႏူဗက္မာန္မံင္ကီု၊ ဗီုညးေတံမံင္စံင္ေလ၀္ ၿပံင္လွာဲကႜဳင္ဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ကီု ပေရင္ေဇႝာ္ေမာ၀္ႏြံမံင္ေရာင္ ေထင္လ၀္ရ။

စပ္ကုဪကိစၥဂဥဳဲ၀ိ၀ိင္တုဲ ေကင္စကာလ၀္ႏြံမံင္ဟာသၞာန္ဂွ္ ညးေတံဟီုဟြံေကင္ရ။ ႓ံက္ဂွ္ ညးေတံသုင္ဂႜဳိင္မံင္သၢးရ။ မြဲ၀ါဂွ္ ညးမြဲဂွ္ ေကာ္နင္ဖုင္ ညးေတံဟီုဒးထတ္အာတုဲ အေရ၀္ဍဳိန္ေဍာတ္ေဟင္ ေထက္ကုဪဟီုေရာင္ ေဒႜာံေဗၱာန္ရ။

ႏူကဪုမႝိဟ္လၱဴဂႜံင္ဂွ္ ဒွ္ကႜဳင္ညးမသအးဇၝးမြဲတုဲ လဟီုပြတံဂွ္ ၿပံင္လွာဲကႜဳင္တၞာဂလိုင္ရ။ ႏူစိုပ္ကႜဳင္တၞိတၞိ ထ႟းမံင္အေယာင္အလာေ၀တ္ေဗၱာန္ေ၀တ္ကီုေလ၀္ ပႛဲကာလလၞဳဟ္၀ြံ ဟီုပ႐ူကုဪဂႜာဲကေမႜာန္မၢး စိုတ္ဓာတ္မိက္ဂြံဂႜာဲကေမႜာန္ဂွ္ မံက္ဂတ၀္ကႜဳင္ရ။
စပ္မြဲတၝဲ ႓ံက္ေလ၀္ဗပိုတ္ေရာင္ညးေတံဟီုရ။ ပ႐ူအပါဂွ္ ဟြံမိက္ကုဪကႜဳင္ကီု၊ ညးပၞင္တိုက္ညးၿဗၜဟြံမိက္ကုဪကႜဳင္ကီု ညးေတံ လၜထ႟းတုဲ ကာလေဆာ၀္ ေထဲမံင္ကီုရ။ ေယာဂှမၢးဂွ္ မၵးတီစိုတ္ေထဲတံဂွ္ေဏာင္ဂးတုဲ ညးေတံေလ၀္ လက္ကရၜဏံ ဟြံထ႟းဗီုျပင္ဂွ္ရ။

စိုပ္မြဲတၝဲ ညးေတံ မိက္ဂြံပဗုဒၶဘာသာရ။ ညးေတံ ဆုဪဓ၀္က်ာ္ဍာံဍာံရဂးတုဲ မိက္ဂြံကုဪဒါန္ကီုရ။ ရံင္ေကတ္ေတွ္ ၀တၳဳဒါန္ႏြံဟြံေသင္။ အဲဟီုဂွ္ ၀တၳဳဒါန္ေလ၀္ ဟြံဒးဃရက္ကုဪ၊ ဗုဒၶဘာသာေလ၀္ ဟြံဒးလုပ္ျပဟ္ျပဟ္။ သီု႓ါသာ္ဏံ သၸေကတ္သိုက္သိုက္ဂြံမံင္ဂးကုဪရ။

ပႛဲတၝဲဏံ၀ြံ နာဲထ၀္အံင္စိုပ္ကႜဳင္တုဲ အခါတ္ကာဲစမ္ရံင္ရ။ မႝိဟ္လၱဴဂႜံင္ဒွ္မာန္ (ဣ၀ြံေလ၀္ ဒွ္မာန္)၊ မႝိဟ္စကာဂဥဳဲဒွ္ဂြံ (ဒွ္မာန္မံင္ဖိုဟ္)၊ အေရ၀္ပိုယ္လၸကုဪထႜိဳင္ (ဒးစြံသၱိ) ဗီုဏံသၢးရ။ ဂလာန္နာဲထ၀္အံင္မဟီုဂွ္ ယုတၱိႏြံ။ ဆဂး ညးေတံ ဗီုဂွ္ဟြံဒွ္ ညးေတံဂးရ။

႓ိုန္ဂွ္ေလ၀္ ညးဒွ္သင္ခေရတ္ပႛဲဍဳင္ပိုယ္ေတံကႜာအိုတ္ဂွ္ ေပႜအ္အရက္မြဲဂးရ။ ပိုယ္ကႜဳင္ေဆာတ္မႝိဟ္မၢးဂွ္ မႝိဟ္ဗီုတံဏံေလ၀္ ဒးေဆာတ္ဂွ္ရ။ မႝိဟ္ဗီုတံဏံေလ၀္ ညံင္ေဒၢတ္ေဍံေသၢာံခုိဟ္ ေ၀တ္ေဗၱာန္ေဖ်ာန္မာန္အာမၢး ဒွ္ပရဲသာသႝာကီုေရာင္ေစွ္စိုတ္ရ။ ဂုဏ္ႏူညးၿဗၜ၀ံြတုဲ ဂြိင္ေဖက္သာသႝာဇကုယၞဳလီုဂွ္ ဂ၀ိင္ႏြံမံင္သီုအဲရ။

မြဲလန္ဂွ္ ညးေတံ ဒးမံင္ဆာံ။ မုဟ္ညးေတံ ယီုဟြံဂြံ။ အာနာပါနေလ၀္ ညးေတံပၞ၀္ဟြံဂြံ။ ပရိကံဂွ္ ဒးကုဪျပံင္အာပႛဲဗုင္ေတံရ။ ညးေတံဟီုတုဲဟီုပႜန္ အဲဏံ အၥာခုိဟ္မြဲ၊ အၥာေကက္ေကက္မြဲ၊ အၥာတီစိုတ္ေကာန္ကြးမြဲ။

အဲဟီုကုဪညးေတံ ဒးမံင္ဆာံေလ၀္ ဟီုဖိုဟ္၊ ဂဥဳဲဆာံဗႜး ေတ၀္ရန၀္ခုိဟ္မံင္ေလ၀္ ဂးဖိုဟ္ ဟြံသုင္မၢး ဟြံဗႜး။ ဆာံဂွ္ ဟြံဗႜးမၢး ေတ၀္ရန၀္ခုိဟ္ ႓ိုတ္လုဪဟီုဟီု ညးတႝဟ္ဟြံပေတွ္ ေကင္ဟုီညးေတံရ။ ဗီုဂွ္ရ ဗုဒၶဘာသာခုိဟ္မံင္ဖိုဟ္ ပဦုဟြံခိုဟ္မၢး ဟြံဂြံ။ မုက္သာသႝာလီုေရာင္ ဟီုဂြံရ။

ပြဳိင္႓ိုတ္႓ါပိအဒိုတ္ ညးေတံကႜဳင္ဘာမွာန္ကီုေလ၀္ အခိင္ညးေတံကႜဳင္ မြဲတၝဲကုဪမြဲတၝဲ ဟြံတုပ္ကႜဳင္ရ။ ဂႜဳဂွ္အ႐ိုဟ္တဲဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ရ။ ညးေတံ ဒးအာမံင္ကေမႜာန္ဂးတုဲ အခိင္ကေလင္ႏူကေမႜာန္မွ ဂြံလုပ္ဘာဂးလ၀္ရ။

ဟိုတ္ႏူကုဪညးေတံဂဇံကမၼ႒ာန္မွာန္ကီု၊ ဟိုတ္ႏူညးေတံကေရ၀္ကေရာတ္ကႛဳိပ္ဂိေကႜံမံင္ကီု၊ ဗြဲေတၞင္ ေကြတ္၀ါဒဗုဒၶဘာသာတံဂွ္ အတိုင္လိက္မကုဪလ၀္ညးေတံဂွ္ ညးေတံဗွ္မံင္မွာန္မွာနတုဲ အခိင္သၞာန္သွ္ဓ၀္မၢး ညးေတံ ဆတ္စုတ္ကႜဳင္အာေဘာဂေဍံ မာန္ကႜဳင္ညိကီု ညာတ္ေကတ္တုဲ ပေရင္ေဇႝာ္ေမာ၀္ ႏြံမံင္ညိသၿဇိဳင္သာေရာင္ ေတာ္ေကတ္ရ။

႓ိုန္ဂွ္ေလ၀္ အခိင္သၢာဗတံ ႓ိုတ္မြဲနာဍှျပင္ ဂြံမိင္ခႛံက္ၾတင္တုဲ ေထင္ခယ်ဂးတႜဂုဏ္မြဲမြဲဇကု တိတ္မၝးတုဲလုပ္ဟြံဂြံ ေစွ္ပံက္ကုဪၾတင္ဂွ္ ဒွ္မံင္ေကာန္ကြးဒယွ္ `ဂ်တ္ရွ္`ဖိုဟ္သြံ။ ပံက္ခုိဟ္ဟြံခုိဟ္ဂွ္ ခ်ပ္မံင္။ ဒွ္မံင္အ၀ိကာလကီု၊ အပႛဲေကာန္ကြးဒယွ္ဂွ္ မပၱံကုဪဂဥဳဲလြဟ္တံဂွ္ ပါကႜဳင္မာန္ကီု၊ ဟိုတ္ဖုဪဂြံကႜဳင္ခႛံက္ၾတင္ဂွ္ ေတၞင္တၞဟ္ေလာန္ကီု၊ တိတ္ကႜဳင္မၝးႏူတိုက္ဒၞံင္မၢး ႚကႏၱညးပၞင္တံ ေကာ္ဗႜာဲသၞိင္ေရာင္ဂွ္ ဟြံဒးေတာ္ေဗဒင္ကီု ပံက္ကုဪၾတင္ဟြံေထက္ေရာင္ဂွ္ အဲေစွ္စိုတ္တုဲ ကၞာတ္ေထာံပၞတ္ကေလင္တိုန္ကႜဳင္ထပ္လၱဴဏံရ။

အတိုင္အဲေထင္ဂွ္ေဟင္ ဗႜာဲသၞိင္႓ါ ဗက္ဂႜာဲမံင္ညးေတံ အပႛဲအရွာံဒရိင္သၝိပၞင္ညးၿဗၜဂွ္ ဂြံဆုဪေကတ္ရ။ ေကာန္ကြးဒယွ္အဲ ခႛံက္မံင္ၾတင္ဟြံဂြံတြဳဪတုဲ ပႛဲကုဪကေလင္စၜအာဂွ္ ဆုဪဂဗကုဪဗႜာဲသၞိင္တံဂွ္ရ။ ဟီုပၱဳိန္ေဖ်ံမံင္ညးသၠအ္မြဲစုတ္တုဲ ဗႜာဲသိၞင္တံ ေကာ္ဏာရ။

ဗီုညးေတံဟီု ဟိုတ္ႏူဗွ္ဒးလိက္ဗုဒၶဘာသာတုဲ ပၞင္သၝိညးၿဗၜဂွ္ ဟြံဒးစိုတ္ဟာ၊ ဟြံေသင္မၢး ဟိုတ္ႏူစိုတ္ဟြံမွာန္တုဲ ဗတံဒမႜဳ ဂြံသတိလၸာ္အဲတုဲ မိက္ဂြံကႜဳင္ဒ၀ဵဂွ္ ဒွ္အာသႝကီုဟာ။ အတိုင္အခိုက္ဍဳင္ဏံမၢး ဖံက္ေသႝာ၀္မၢး အတိုင္ေသႝာ၀္ဂွ္ေဟင္ ဒးေကတ္အေရ၀္ေဟင္ရ။

ေကာန္ကြးခုိဟ္မြဲဂွ္ ဗႜာဲသၞိင္တံေကတ္ဏာတုဲရ။ အၥာခိုဟ္မြဲဂွ္ ပႝၜစးေခ်ံရ။ ညးဂမႜဳိင္မိင္မၢး ဒွ္စ႐ုဪေဏာင္။ ဆဂးဂွ္ အဲပေတွ္ေကတ္မြဲရ။ ညးၿဗၜ၀ြံ ယ၀္သဟြံပေတင္ေဍံ၊ ယ၀္သမင္မြဲေလပ္မၢး ကေလင္ဒွ္မတ္မႝိက္ကေသဲမြဲမမာန္မံင္ဏီ။ မြဲအဟူ အဲတြံဓ၀္ကုဪညးေတံဂွ္ အေရ၀္ညးေတံဒးစိုတ္အိုတ္ဂွ္ ပုထုဇၨေနာ ဥမၼတၱေကာ-ရ။ မႝိဟ္တံဂွ္ ကာယမြဲဓ၀္ယဲေလပ္ဟြံေသင္၊ စိုတ္ေလ၀္ ယဲေလပ္မံင္ကီု။ မႝိဟ္ကႜံေတွ္ မႝိဟ္ဒၥိတ္စွ္ ၾကအ္မံင္။ ဇၞာပ္မႝိဟ္ေတွ္တုဲ ယဲတျမအ္ႏြံမံင္သီုဖအုိတ္ ေအာန္ကုဪဂႜိဳင္။ ဟိုတ္ဂွ္ရ မုလၸေအာန္စိုတ္။ သမၼတပဦုအုဪပါမာေလ၀္ ယဲစိုတ္ဒးႏြံညိေဟင္ရ။

ေသၢာံတြဟ္ဓ၀္ကုဪညးေတံမြဲဂိတုေဍာတ္ေဍာတ္ဂွ္ ဂုဏ္ပရဲေဍံဂႜဳိင္ႏူကုဪပါေမာကၡကႜဳင္ဂႜဟ္ေ၀င္တံဂွ္ဏီရ။ ႓ုိန္ဂွ္ေလ၀္ …. အေဃာခႛာ္အာ သတ္တာေလ၀္ ညးကပွ္ေလ၀္ဟြံမြဲ။ ဒးၾကင္ေၾကာ၀္ပႜန္ ႚကႏၱရ။ ေကာန္ကြးခုိဟ္မြဲ ကုဪဒွ္တသိုက္ညိဂွ္ အၥာခိုဟ္မြဲ ရာဒႝာဏာရ။

ေကတ္ခန္လတ္၀င္အတိက္ညိ


ဒံက္တာမာံေကာရတ္ – သၛ႘ေဂၜပ္ရံင္ ရာဇ၀င္ဍဳင္ေသံကုီ ဍဳင္ဗဿာကုီမၢး လိတ္ပတ္မန္ဂွ္ ေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္ အခိင္ကာလလံလ ကာဖာတုဲမွ လိက္ပတ္ေသံ လိက္ပတ္ဗဿာတံ မံက္ကၱဳႝေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္ရ။ ပႜဲေခတ္ဟရိဘုဥၨယ သုီကုႝေခတ္ဒြါရ၀တ႘ ပႜဲနန္၉ကရာဇ္ ညးတံ ရပ္စပ္သုင္ေစာဲကၜဳင္လ၀္ လိက္ပတ္မန္ကုီ  သက္သ႘ႏြံခုိင္င္ကၜဳိက္က္ရ။ လိက္ပတ္ဗဿာပၜန္ဂွ္ လဇုဲလဇ ႏူကုႝလိက္မန္ ၐုိတ္ ၆ ကၜံသှာံ ႏြံတုဲ ရပ္စပ္စကာလ၀္ အကၡရ္မန္ဖအုိတ္ရ။
၀င္ႏြံကၜဳင္ရဵသာ္၀ြံဂွ္ ဂကူမန္ပုိယ္ဗြဲမဂၜဳိင္ တီဒဿံင္ဖအုိတ္ရ။ အဓာန္ဂတေတံ ဗုီလုႝေသၢာံေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ ကၜဳင္ပၜန္ဂွ္ ယ၀္ရသၵးဟုီ ဗြဲမတပ္တးမၢး တၜပညာမန္ပုိယ္ တိက္လွိင္မံင္ဏီဖုိအ္ ဟြံငၛဳဟ္ကၱဳႝဏီဖုိအ္ရ။ ဂကူမန္ပုိယ္ တၜပညာမန္ပုိယ္ ေပင္ဒဿံင္စုိတ္ကုႝ ၀င္အတိက္ မိပ္လဟိင္ဒဿံင္ကုႝ ၀င္အတိက္ကၜးကၜးရဟာ။ ဆၐုိတ္ဂၜိဳက္ဂၜာဲ ၐံက္ခဲါဒဿံင္ ကေပါတ္ေၾတံၾတဟ္ ပေကာံပေက၀္ဒဿံင္ လိက္သၜ႐ုိတ္ေၾတံၾတဟ္တုဲ ေကတ္ဒဿံင္စရာဲကုႝ ၀င္အတိက္ကၜးကၜးရဟာ။ အာဂတႏူဏံ လိက္ပတ္မန္ပုိယ္ ညံင္ရဵသာ္လုႝ ေသၢာံေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္မာန္ေရာဂွ္ ညးမဒုင္လ၀္ယဿဳ တၜပညာမန္တံ သၵးပတိတ္ညာဏ္ သၵးပတိတ္ျဇဟတ္ သၵးလြ႘ပရာေထက္ရ။
ဂကူမန္ပုိယ္ဂွ္ ကၜာဂကူဗဿာ ဂကူေသံတံ ဟြံေဇှာ္ေမာ၀္တဵတက္ကၜဳင္ အခိင္ကာလလံလကာဖာေတံ ႏြံကၜဳင္ကုႝ နန္ ႏြံကၜဳင္ကုႝ လိက္ပတ္တုဲ အလုံမြဲဂကူ စရာဲလႈင္ကၜဳင္ေကြံရ။ စုိပ္ကာလမန္ပုိယ္ နန္လုီ ဍဳင္ေကၜံအာပၜန္ေလ၀္ ဂကူဗဿာတံ သုင္ေစာဲကၜဳင္ လိက္ပတ္မန္ ပႜဲနန္၉ကရာဇ္ေဍံတံပၜန္တုဲ ကာလလိက္ဗဿာ ႐ုိဟ္ကှက္ခုိင္ကၜဳိက္ကၜဳင္ဂွ္ ဗဿာတံ ထေ၀င္ေထာံ လိက္ပတ္မန္တုဲ စကာရပ္စပ္ကၜဳင္ လိက္ေဍံတံ ဒုႝတၛဲဏံရ။ စုိပ္လက္ထက္ ဟံသာ၀တ႘ဂွ္ လိက္ပတ္မန္ ကေလင္ရာင္ဆာဲကၜဳင္ပၜန္တုဲ သဿိင္ဓမၼေစတ႘ ပကင္ရင္ သၜဳင္ပတုိန္ ကဆံင္လိက္ပတ္မန္ ဒုႝကုႝစုိပ္အေထာတ္ေကှာတ္ရ။
စႏူကာလ သဿိင္ဗဿာအံင္ေဇယ် ဇှးဂြံဍဳင္မန္ဟံသာ၀တ႘တုဲ ဂကူမန္တံေလ၀္ ဍဳင္ေကၜံ လိက္ပတ္မန္ေလ၀္ ဆုတ္ယုတ္ေစွ္ကၜဳင္ ညိတုဲညိဂွ္ အခိင္လဿဳဟ္ ကဆံင္လိတ္ပတ္မန္ပုိယ္ ေသွ္ဆၐုိတ္ယုီဂြံ ဟုီဂးစမာန္ရ။ ဆက္အာဒဿံင္ အကာဲအရာ ရဵသာ္၀ြံပၜန္မၢး လိက္ပတ္မန္ပုိယ္ဂွ္ ယုီဟြံမာန္ လမ်ဳီတိတ္အာတုဲ ဘာသာမန္ပုိယ္ေလ၀္ ဒွ္အာဘာသာခ်ဳိတ္ခ်ဳိတ္မြဲ (dead language) ညံင္ရဵဘာသာပ်ဳမာန္ေရာင္ဂွ္ ဂကူမန္ပုိယ္ သၵးစြံသတိေထက္ရ။
ဂကူမန္ပုိယ္ဂွ္ ေတာ္ရံင္အာကုႝ ဂကူညးတှဟ္သၟာင္တံမၢး ပေရင္နာနာသာ္ ဂြံကၜာတြဳႝရ။ ပေရင္တုႝလြ႘စေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ပေရင္ဘာသာသာသနာေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ပေရင္လိက္ပတ္ေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ပေရင္ေယန္သှာင္ေလ၀္ ဂြံကၜာ၊ ဂြံလ၀္ကၜာညးတှဟ္တြဳႝရ။ ဂြံလ၀္ကၜာညးတှဟ္တုဲဂွ္ လဿဳဟ္လဇုဲအာကုႝ ညးတှဟ္တံအုိတ္ရ။ ဂကူညးတှဟ္သၟာင္တံ စုိပ္အာဂတအုိတ္ရ။
အလုႝအသ႘ဗဿာအဆက္အဆက္တံ ပႜဳႝပႜဳိက္ကၜဳင္ ေကာန္ဍဳင္အရင္တံတုဲ ေကာန္ဍဳင္အရင္တံ ဒဵတိတ္ကၜဳင္ဍဳင္ေသံဂွ္ ႐ုိဟ္လဿိဟ္ဟြံမာန္ရ။ အပႜဲေကာန္ဍဳင္အရင္ဂမၜဳိင္ မန္တံေလ၀္ ပါလုပ္တဿာဂလိုင္ရ။ ယ၀္သၵးဟီုမၢး ဂကူမန္တံ ဒဵတိတ္ကၜဳင္ဍဳင္ေသံ ကၜာအုိတ္ေလ၀္ ဒွ္မာန္ရ။ ႏူလက္ထက္ဨကရာဇ္မန္အဆက္ဆက္ေတံ ဂကူမန္တံ ဒဵတိတ္ကၜဳင္လ၀္ဍဳင္ေသံရ။ ဗြဲႀကဵဏံ ဟုိတ္ႏူပႜဲဍဳင္ဗဿာ ေကၜာန္စ၀ါတ္ခဲါေလာန္အာတုဲ ေကာန္သဿတ္မန္တံ တဿာဂလိုင္ ဒဵလုပ္ကၜဳင္ဍဳင္ေသံ ရန္တဿံေသၢာံေကၜာန္စရ။
ေကာန္ဍဳင္ဗဿာ ညးမကၜဳင္ေကၜာန္စ ပႜဲဍဳင္ေသံတံဂွ္ ဂကူမန္တံ ၐုိန္ရဒွ္ကၜာအုိတ္ရ ဟုီဂးစဟြံမာန္ကုီေလ၀္ ဟြံလဇုဲ ႏူဂကူဗဿာတံရဂွ္ ဒွ္ခ်ိဳတ္ပၜဳိတ္ရ။ ကၜာဂကူဗဿာ ဟြံကၜဳင္ေကၜာန္စ ပႜဲဍဳင္ေသံဂွ္ မန္တံ ဂြံလ၀္သဇုိင္ ပႜဲဍဳင္ေသံ ခုိင္ကၜဳိက္ဒဿံင္တဿာဂလုိင္ရ။ ကြာန္၀ကၤဂွ္ ဒွ္သက္သ႘ခုိဟ္မြဲရ။ သၟာင္ႏူဂွ္ပၜန္ ဍဳင္ၐင္ကံက္ ဍဳင္မဟာဇ်ာဲ ဍဳင္ပထုံဌာန႘ ဍဳင္ေခ်ာန္ပူရ႘ ရာတ္ပူရ႘ သုရာတ္ ဍဳင္ေဇ်င္မာဲတံဂွ္ ဂကူမန္တံ ဂြံလ၀္သဇုိင္ဖအုိတ္ရ။ လၸာ္ခမ႘သင္ကုီ လၸာ္ခရွ္ကုီ မန္တံ ဂြံလ၀္ဒှာဲ ပႜဲဍဳင္ေသံ ကၜာႏူကုႝဂကူဗဿာတံ တဿာလံရ။ ဘာမန္ေလ၀္ ႏြံပႜဲဍဳင္ေသံ တဿာဂလုိင္ရ။
ဂကူဗဿာတံ ကၜဳင္ေကၜာန္စ ပႜဲဍဳင္ေသံဂွ္ စုိပ္လက္ထက္သှာံ ၁၉၈၈ ေလာန္ကၜဳင္တုဲမွ ေဍံတံလုပ္ကၜဳင္ဂၜဳိင္ရ။ ဆဂး အခိင္လဿဳဟ္ ဂကူဗဿာတံ ၐက္ေလာန္အာ ႏူကုႝဂကူမန္တံ ေဇှာ္ကုႝျဇဟတ္ရ။ ဂကူဗဿာတံ လုပ္ကၜဳင္ေကၜာန္စ လဿိဟ္ဂၜဳိင္တုိန္ ဂၜိင္တုိန္တုဲ အခိင္လဿဳဟ္ အလုႝအသ႘ေသံတံ ဒးခ်ပ္ဖန္ဖက္ ဇေရင္သဿာကေမၜာန္ဗဿာတံ ႏြံကၜဳင္ရ။
တင္အံင္ဇှးေဇှာ္မြဲသာ္ ဂကူဗဿာတံကလိဂြံဂွ္ အခိင္လဿဳဟ္ဂွ္ ဗာန္ဍဳင္ေသံတံ ဒးဖန္ဖက္ကုႝ လိက္ဗဿာ သြက္သဿာကေမၜာန္ဗဿာတံရ။ လဿဳဟ္ သဿာကေမၜာန္ဂကူဗဿာတံ ေပၜာပ္ၾသန္ပတိတ္ၾသန္ ပႜဲဗာန္ဍဳင္ေသံ တင္အခက္အခုဲ ဟြံမြဲရ။ အတုိင္ဂြံမိင္ေကတ္လ၀္ပ႐ုိင္ ဟြံလံဏီဂွ္ အဓာန္ဂတေတံ ပႜဲဘာေသံ ဘာသာဗဿာ လိက္ဗဿာေလ၀္ ေသၢာံဗေတာန္ ႏြံဒဿံင္ကုီ ဂြံတီေကတ္ရ။ မၛးႏူဂွ္ပၜန္ ေရဒ႘ယ၀္ေသံ ဌာနဗလးရမ်ာင္ ဍဳင္ေသံတံေလ၀္ ေသၢာံဗလးကုႝ ဘာသာဗဿာ ႏြံကုီ ဂြံတီေကတ္လ၀္ပၜန္ရ။
ေကာန္ဂကူမန္ပုိယ္ ေဖ်ံလ၀္သဇုိင္ ပႜဲဍဳင္ေသံ အခိင္တဿာလံတုဲ မုညးတံ ပဒဿံင္မုေရာ။ တၜပညာမန္ပုိယ္တံဂွ္  ဂၜာဲ၀င္ပေကာံပေက၀္လိက္၀င္တုဲ ေပင္ဒဿံင္စုိတ္ ဆၐုိတ္ဏံရဟာ။ ဗုီဗုီဂကူဗဿာတံ ပတိတ္ျဇဟတ္ ဂြံစကာရပ္စပ္လိက္ဗဿာ ဘာသာဗဿာ ပႜဲဍဳင္ေသံဂွ္ မန္ပုိယ္ေလ၀္ သၵးလြ႘ပရာ ပတိတ္ျဇဟတ္ေထက္ရ။ ေကတ္စဒဿံင္ ဂုဏ္စရာဲအတိက္ကၜးကၜးဂွ္ မုေလ၀္ဂုဏ္ဖုႝဟြံမြဲရ။ ဒဒွ္ဟုိတ္ဖုႝ ပႜဲအတိက္ဂွ္ သြက္ဂြံေကတ္စဂုဏ္စရာဲေလ၀္ ဟြံေသင္၊ သြက္ဂြံေအာန္စုိတ္ေလ၀္ ဟြံေသင္ရ။ သြက္ဂြံေကတ္ခန္လၛတ္ေဟင္ ဂကူမန္ပုိယ္ သၵးတီေထက္ရ။
ဟုိတ္ဂွ္ရ တၜပညာမန္ပုိယ္ အဓာန္ဂတေတံ လိက္မန္ ဘာသာမန္ပုိယ္ ညံင္ဟြံဂြံဒွ္အာ ဘာသာခ်ဳိတ္ခ်ဳိတ္မြဲ (dead language) ဂွ္ကုီ၊ ဘာသာမန္ လိက္မန္ပုိယ္ ညံင္ဂြံလ်းတဿး အၾကာဂကူညးတှဟ္သၟာင္တံကုီဂွ္ ေကတ္ခန္လၛတ္ ၀င္အတိက္တုဲ ညးညးအဲအဲ သၵးလြ႘ပရာ သၵးပတိတ္ျဇဟတ္ေထက္ရ။

ပေရင္သာသနာ

ဘဒၵႏၱပါလိတ
ၾသ၀ါဒါစရိယ(ကၞိန္ဍဳင္)
အဂၢမဟာဂႏၳ၀ါစကပ႑ိတ

မၝဳဪကတုဪဒွ္မႝိဟ္
သကၠရာဇ္သာသနာ ၂၄၆၈ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၂၈၆ သႝာံ၊ ဂိတု ေျမကၠသုဪ႓ါမံက္၊ တၝဲျဗၜဗတိ မအံက္နာဲခေရာဲ၊ မိအံက္မိဣထဲ၊ ခုတ္လ၀္ယၞဳ ေကာန္ဗႜာဲ မာံမန္ထ၀္ေရာင္။ (ေဒံႏံြပန္ - ၾတဳံပိ၊ ျဗၜမြဲ)

အခိင္မံင္ဘာ
မံင္ဘာဗၞာ ဂံြပန္တန္၊ မံင္ဘာက်ာ္ေဇႝာ္အဇုက်ာ္ ဘာပလုိင္လၞဳ၊ ဘာတံင္ပရင္ ကတ္ေဗၱာန္မံင္လိက္မန္ ခ်ဴဒးဗွ္ဒး၊ လိက္ဗၞာ ခ်ဴဒးဗွ္ဒး ဿလက္ထက္အဂၤလိက္ တအ္ေရာင္။
မာံမန္ထ၀္ ပတ၀္ကႛဳိပ္ကုဪ ပေရင္သာသနာ(သၸထပုိယ္)
မာံမန္ထ၀္ ကာလဂံြအာယုက္ ႓ုိတ္ ၁၅ သႝာံဂွ္ သကၠရာဇ္သာသနာအာစုိပ္ ၂၄၈၃ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ကႜဳင္စုိပ္ ၁၃၀၁ သႝာံ၊ ဆိင္ဆေကတ္ ဂိတုပုဟ္႓ါမံက္ သၸထပုိယ္ဿဘာတုိက္တၞိ က်ာ္ေဇႝာ္အၥာစေႏၵာဘာသ ဒွ္အၥာ ဥပဇၨ်ာယ္တုဲ ကုဪလ၀္ယၞဳ ေကာန္ထပုိယ္ပါလေရာင္။ ထပုိယ္ပါလဂွ္ ကတ္ေဗၱာန္ မံင္လိက္ပတ္ ဿဇေရင္အၥာတႜ၊ အၥာလိက္ လုကၜပြိဳင္ ပိသႝာံ၊ပိ၀ွ္ေရာင္။ ဒွ္တုိန္္ထပုိယ္ဗႜာဲကုီရ။ ဒုင္နဲကဲအၥာ ဂႜာဲပညာမိပ္မိပ္တုဲ ဂႜံင္ရာံဟံြဗွ္သႝာ ခ်ပ္ ဟံြစုိပ္မြဲေလွ္ရ။
မာံမန္ထ၀္ ပတ၀္ကႛဳိပ္ကုဪ ပေရင္သာသနာ(သၸခမှ)
ဘ၀မာံမန္ထ၀္ဂွ္ ဒွ္အာဘ၀ဗႜာဲေဇႝာ္ရ။ ေကႜာန္ဗၥမိမ႓ါလအ္အာတုဲ အာယုက္ ေလ၀္ ဂံြကႜဳင္႓ါေစွာ္႓ါသႝာံရ။ သကၠရာဇ္သာသနာ ၂၄၉၁ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၀၉ သႝာံ ဂိတုပသာ္မသုန္မံက္ တၝဲျဗၜဗတိ ဿအခိင္ပန္နာဍှကုဪ ပန္ေစွာ္ ဒစိတ္မိေနတ္ဂွ္ အာစုိပ္ဒဒွ္ခမှပယ်င္ နကုဪသင္ကာရက စွ္ထပွ္ဇကုရ။ သၸဥပဇၨ်ာယ္ ကုဪ က်ာ္ေဇႝာ္အၥာ စေႏၵာဘာသမဟာေထရ္ရ။ အၥာတႜကေလင္တင္ယၞဳတၞိဂွ္ နာဲပါလိတ ေရာင္။
နာဲပါလိတ ပတ၀္ကႛဳိပ္ကုဪ ပေရင္ပညာ
မိတႜဂုဏ္ သၸကုဪဒကာခမှတုဲ အေဃာတန္တၜမံင္ ဿဘာတုိက္တၞိ (ဘာဓါတ္ က်ာ္)ဂွ္ ကတ္ေဗၱာန္လိက္မြဲ၀ါပႜန္ရ။ အၥာတႜေလ၀္ေဖ်ံကုဪ၊ အၥာကမၼ၀ါစ္ တႜဂုဏ္အၥာ ဘာျဇဲေလ၀္ေဖ်ံကုဪ၊ အၥာလိက္ ဥတၱမာရမၻေလ၀္ေဖ်ံကုဪ ဂံြကတ္ေဗၱာန္လိက္ ကဆံင္သႜဳင္သႜဳင္ ဒုင္နဲကဲအၥာ ပြိဳင္ပန္သႝာံပန္၀ွ္ ျပင္ျပင္ေရာင္။
နာဲပါလိတ ဂံြ႓ုိတ္ပန္၀ွ္ျပင္ျပင္ဂွ္ ျပံင္အာတုိက္လိက္မန္ ဘာျဂိဳပ္ဖအံက္တုဲ တုိန္လိက္ဿဇေရင္အၥာတႜ စႏၵိမာမဟာေထရ္၊ အၥာလိက္နာဲ၀ိမလ၊ နာဲပုပၹ သၸလြှပရာ မြဲဇႝဴပႜန္ရ။ ၁၃၁၅ သႝာံဂွ္ လုပ္သွ္လိက္အလုဪသှတန္ေဍာတ္ အံင္အာတုဲ ၁၃၁၇ သႝာံဂွ္ လုပ္သွ္တန္ေဒါ၀္ အံင္အာပႜန္ရ။ ၁၃၁၈ သႝာံဂွ္ လုပ္သွ္တန္ေဇႝာ္ အံင္အာပႜန္ရ။ အံင္လိက္ တန္ေဍာတ္-တန္ေဒါ၀္-တန္ေဇႝာ္ သုီပိတန္ ဿတုိက္လိက္၀ံြေရာင္။
ကတ္လိက္ဿဘာျဂိဳပ္ဖအံက္ ပြိဳင္ပိသႝာံျပင္ျပင္တုဲ ျပံင္အာတုိက္လိက္မန္ ကြာန္ကေဒံါ(ကြာန္ကဒုဪ) ဘာသုသာန္ရ။ တုိန္လိက္ဿဇေရင္အၥာသႜပတ္ တႜဂုဏ္အၥာအာဒိစၥ ပြိဳင္မြဲသႝာံျပင္ျပင္တုဲ ကေလင္စၜကႜဳင္လုပ္၀ွ္ ဿဘာတၞိ၊ ကြာန္အေခါန္ရ။ တုိန္လိက္ ဿဇေရင္က်ာ္ေဇႝာ္အၥာသှရိႏၵ ပြိဳင္မြဲ၀ွ္ေရာင္။
ဿသကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၁၈ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္သာသနာ ၂၅၀၀ သႝာံ (ေဒါ၀္သာသနာ)ဂွ္ တုိန္အာဍဳင္မန္ေၾတံဍဳင္လၢဳင္ သၸဒတၜဿဘာက်ာ္ႀသှမန္ ကတ္ေဗၱာန္မံင္လိက္ကႝပ္လၱဴဂမႜဳိင္ ပြိဳင္ဒစိတ္သႝာံျပင္ျပင္ရ။ ၁၃၂၀ သႝာံဂွ္ လုပ္သွ္လိက္တန္ဓမၼာစရိယ အံင္အာပါဠိပါရာဇိကဏ္ကုဪ အ႒ကထာရ။ ဒုင္နဲကဲတႜဂုဏ္အၥာတိႆ၊ တႜဂုဏ္အၥာေညယ်၊ ဂေကာံေကာန္ကြးတကၠသုဪ ဂမႜဳိင္တုဲ ဗေပင္ပညာပါရမှဖဲဖဲေရာင္။
နာဲပါလိတကုဪ ဂေကာံခမှမန္ဟိတဂေ၀သှ အလုံတြဳဪရးဍဳင္မန္
ေဃာဗက္ဂႜာဲသၝှမံင္ ဂႜံင္ပရိယတၱိပညာဂွ္ ကာလပံက္လ၀္ဂေကာံခမှမန္ ဟိတဂေ၀သှ ဿသကၠရာဇ္ဍဳင္၊ သကၠရာဇ္သာသနာ လၱဴဂွ္၊ ဂိတုဒၢိဳန္ဒၥာံေစြက္ နာဲပါလိတ ဗြဲဒဒွ္ကႛဳိပ္သၠဳိပ္ဗဟုဪပါလုပ္တုဲ ေကတ္လ၀္လ်ဳိင္ေပင္ေပင္ေရာင္။
ဗြဲၾကၜ ေကတ္လ၀္လ်ဳိင္ ဒု-ဥကၠ႒တုဲ ၁၃၂၀ သႝာံ စုဪကုဪစုိပ္ ၁၃၂၃ သႝာံ ဒးယုိက္ေဂႜင္ေကတ္တာလ်ဳိင္ ဟိတဓရေဇႝာ္ ပြိဳင္ပိသႝာံျပင္ျပင္ရ။ နကုဪယၞဳ ဂေကာံ၀ံြ ေဃာဂႜာဲမံင္ပေရင္ပညာမြဲလပၚဂွ္ သြက္ဂကူမန္၊ ဍဳင္မန္၊ လိက္ပတ္မန္ ဂံြေဇႝာ္ေမာ၀္ ဂံြစုိပ္ကႜဳင္ဂတာတဲဇကု လုပ္လ၀္ေပဲါဗတုိက္ဿ ေသႝာ၀္ ပြိဳင္ၾတၜသႝာံ ေဍာတ္ေဍာတ္ေရာင္။
တင္စၞတ္ ။........။ မိက္ဂံြတီဗြဲၾတးမၢး သၝှဗွ္ေကတ္ဿလိက္၀င္ -
ဂေကာံခမှမန္ ဟိတဂေ၀သှ တက္ပတိတ္လ၀္ ဿသႝာံ ၁၃၆၁ ေတံညိ။
နဒဒွ္ကႛဳိပ္သၠဳိပ္ပေရင္ဂကူ၊ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ကုဪဂႜံင္ဍာန္က်ာ္ ကြာ္ဗက္ကေရာံ ဂေကာံမန္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္၊ ေဗာ္မန္ေကာန္ဍဳင္အရင္ လုကၜပြိဳင္ပိဣသုန္သႝာံ ျပင္ျပင္ရ။ ဿဂေကာံေဗာ္ပႜတရၜဍဳင္မန္၊ ဒပ္ပံင္ေကာံညှသာညးဍဳင္မန္၊ ကမၼတှ ဓမံက္ဍဳင္မန္ ဂံြလုပ္ေကႜာန္လ၀္မြဲစံြ ဗြဲဒဒွ္ကႛဳိပ္သၠဳိပ္သင္၊ ဗြဲဒဒွ္နာယက ပြိဳင္ပန္သႝာံ ျပင္ျပင္ေရာင္။
သၸတမ္ႏူကႜဳိဟ္ခႜင္တုိန္ ပေရင္ဂကူ၊ပေရင္ဍဳင္ကြာန္တုဲ နဒဒွ္ကႛဳိပ္သၠဳိပ္မြဲက႑ဂွ္ ပါလုပ္ကႜဳင္ပြိဳင္မသုန္ေစွာ္သႝာံျပင္ျပင္ရ။ ဿအခိင္ အလုဪသှ႐ုဲမာဲ ဂံြေစွ္ပေရင္ စန္ဒက္ ဗက္ခ်ှဒရာင္ဇၞာပ္သြာင္၊ ဇၞာပ္ဍဳင္ကြာန္ ဌာန္ေဒသမန္ဂမႜဳိင္ ဂံြတြံထ႟း ေသာင္ကလးပေရင္ဂကူ၊ ပေရင္မာဲ၊ ပေရင္ဍဳင္ဒုင္လ၀္ဒဒုိက္ မၝဳိဟ္မၝဳိဟ္ၾကံင္ ၾကံင္ ဂံင္ဂံင္သၠာသၠာတုဲ သြက္ဂကူမန္ ပစၥဳပၸန္ကုဪအနာဂတ္ ဂံြကြာ္ဂႜံင္ကရတ္ ဒးလးလ၀္ ဆုဒဒန္တုပ္တုပ္ေရာင္။
သကၠရာဇ္သာသနာ ၂၅၀၅ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၂၃ သႝာံ၊ ဂိတုမာ္စွ္ေစြက္၊ ခေရတ္ ၁၉၆၂ သႝာံ၊ ဂိတုမာတ္ ၂ ဂွ္ ဗုဪပႝာန္ေနေ၀န္ လုပ္သီေကတ္အ၀ုဪ အလုဪသှတေခန္ဏုတုဲ ေဗာ္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္၊ ပေရင္သာသနာ႓ုိတ္ႏံြ ပလုီေထာံ ဖအုိတ္ရ။ ေခတ္ပႝာန္ အုပ္ဓုပ္လ၀္ပြိဳင္ပိေစွာ္သႝာံ ၾကပ္ေပင္ေရာင္။ ဟုိတ္ႏူ ဍဳင္ကြာန္႐ုသံင္ ဒွ္မံင္အဓိကုိရ္ေဇႝာ္ေဇႝာ္စိ ဒးေဒံါဇူေထာံ ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ အုိတ္ေရာင္။
ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ သႜာဲျပံင္အာအုိတ္တုဲ သကၠရာဇ္သာသနာ ၂၅၀၉ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၂၇ သႝာံ၊ ဂံြစွ္ဒၥိတ္၀ွ္၊ ဂိတုေဇွ္စွ္မံက္ဂွ္ ကေလင္စၜကႜဳင္ႏူ ဘာက်ာ္ႀသှမန္တုဲ လုပ္ပဒတၜဿဘာျဂိဳပ္ဖအံက္ ပြိဳင္မသုန္၀ွ္၊ မသုန္သႝာံ ျပင္ျပင္ရ။ ႏူဂွ္မြဲကဆံင္ ျပံင္ေကႜာံအာ ဘာတၞိဖအံက္ ပြိဳင္႓ါသႝာံ႓ါ၀ွ္ျပင္ျပင္ ေရာင္။
နာဲပါလိတ ေဂတ္ဟှသပ၀္မံင္ ပေရင္သာသနာ၊ ပေရင္ဂကူ ပြိဳင္႓ါေစွာ္ သႝာံျပင္ျပင္တုဲ ဿသကၠရာဇ္သာသနာ ၂၅၁၆ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၃၄ သႝာံ၊ ဂံြ၀ွ္ ႓ါေစွာ္ၾတၜ၀ွ္ဂွ္ ကေလင္စၜစုိပ္ ဒႝာဲဘာတုိက္တၞိ(ဘာဓါတ္က်ာ္) ၀ံြေရာင္။
အၾကာအခိင္ တုိန္လိက္ေဖ်ံလိက္ကုဪ ေကာန္ကြးဂမႜဳိင္ဂွ္ ကာလစုိပ္သကၠရာဇ္ သာသနာ ၂၅၁၈ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၃၆ သႝာံ၊ ပံက္လ၀္ သင္ဓမံက္ ပတုိန္လိက္ပတ္မန္၀ံြ ဗြဲဒဒွ္ဟိတဓရေဇႝာ္ ေကတ္လ၀္တာလ်ဳိင္ ပန္သႝာံျပင္ျပင္ ရ။ ေဃာဓမံက္ပတုိန္လိက္ပတ္မန္ဂွ္ ဿသကၠရာဇ္သာသနာ ၂၅၂၂ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၄၀ သႝာံ၊ ဂိတုစဲပန္ေစြက္ ဒးထိင္လ၀္ ဿသၝိစာတ္ဍဳင္ ပြိဳင္ ႓ါသႝာံျပင္ျပင္ေရာင္။
ဥကၠ႒ က်ာ္ေဇႝာ္ဘာက႟င္ထ၀္ကုဪ ဟိတဓရ နာဲပါလိတ႓ါဇကု ဒးထိင္လ၀္ ဿသၝိစာတ္ဍဳင္ ပြိဳင္႓ါသႝာံျပင္ျပင္တုဲ ၁၃၄၂ သႝာံ၊ ဂိတုေဇွ္႓ါေစြက္ ဗႜးတိတ္ သုီညး႓ါရ။ ဿအခိင္ပုိယ္ ပံက္လ၀္ဂေကာံ၀ံြ လုပ္ေပဲါဗတုိက္ဿေသႝာ၀္ သြက္ဂံြ ေဗၱာန္လိက္မန္ ဿပြိဳင္ဍဳင္မန္ကုဪကြာန္မန္ဂမႜဳိင္ အာတ္ပတုိန္လ၀္ ဌာနအလုဪသှ တအ္ေရာင္။
က်ာ္ေဇႝာ္ပါလိတ အၥာတႜမရႏုက္ကုဪ ပိဒေတာ၀္ပိအဆက္ဂွ္ ဘုိင္ယုိက္ေဂႜင္ ပေရင္သာသနာ ကေရာံအၥာေဇႝာ္ မပတမ္ေဖ်ံလိက္ ႏူသကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၃၄ သႝာံေတံတုဲ စုဪကုဪစုိပ္ ၁၃၆၈ သႝာံ၊ ဂံြအာယုက္ ၈၂ သႝာံ၊ ဂံြ၀ွ္ ၅၉ ၀ွ္၊ ကတုဪဗဒွ္လြှ မေဇႝာ္ ဟံြေတာ္ဂႜံင္ေဍာင္႓ုိတ္ မင္မြဲလ၀္ထပုိယ္ခမှဂမႜဳိင္ေရာင္။
ပတ၀္ကႛဳိပ္ကုဪ ပေရင္ဂေကာံလိက္ပတ္ဂမႜဳိင္
သကၠရာဇ္သာသနာ ၂၅၂၇ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၄၅ သႝာံ၊ ကာလပံက္ေဗၱာန္ ဂေကာံလိက္ပတ္မန္ ေကုာံေယန္သႝာင္ဗုဒၶဘာသာ ကြာန္ ကၞာ၀က္ရးျဇာဂွ္ ဗြဲဒဒွ္ဥကၠ႒ ပြိဳင္စွ္သႝာံကုီ၊ ကာလပံက္ေဗၱာန္ ဂေကာံပႜတရၜ ပရိယတၱိမန္ဂွ္ ဗြဲဒဒွ္နာယကစုဪကုဪလၞဳဟ္ကုီ ေကတ္လ၀္တာလ်ဳိင္ ဍဳိက္ဍဳိက္ ေပင္ေပင္တုဲ အာဂတပႜတရၜ ႐ုိဟ္႐ုိဟ္သႝာံေရာင္။

ကာလပံက္ေဗၱာန္ ဂေကာံလိက္ပတ္မန္ေကုာံေယန္သႝာင္ ဗုဒၶဘာသာ ပြိဳင္ဍဳင္မုဟ္ဍဳင္ ဿသကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၅၄ သႝာံဂွ္ ဗြဲဒဒွ္ဥကၠ႒ ပြိဳင္ဍဳင္မုဟ္ဍဳင္ ဒုင္ေကတ္တဲ႓ါသႝာံျပင္ျပင္တုဲ ဿအလန္ဒုတိယဂွ္ ဗြဲဒဒွ္ဒုတိယ-ဥကၠ႒၊ ႏူသႝာံ ၁၃၅၉ စုဪကုဪလၞဳဟ္ ဗြဲဒဒွ္ဥကၠ႒ေဇႝာ္ဂွ္ ေကတ္လ၀္တာလ်ဳိင္ အာဂတပႜတရၜ စုဪကုဪစုိပ္ တုိင္ပကၜလိက္ပတ္ေရာင္။

ကာလပံက္ေဗၱာန္ ဂေကာံေဗၱာန္လိက္ပတ္မန္ ေကုာံေယန္သႝာင္ဗုဒၶဘာသာ အလုံေဒသရးမန္ ဿသႝာံ ၁၃၅၈ သႝာံ၊ စုဪကုဪလၞဳဟ္ ဗြဲဒဒွ္နာယက ေကတ္လ၀္ လ်ဳိင္ေပင္ေပင္တုဲ အာဂတပႜတရၜ ဍဳိက္မြဲဂႜဳင္ဒေယွ္မြဲဒြက္ ဇက္ဂံါတုိန္ တုိင္ ပကၜလိက္ပတ္မန္ပုိယ္ေရာင္။

နကုဪဘ၀ပတန္သာသနာ၀ံြ ပတန္ကႜဳင္လုကၜ ၅၀ သႝာံျပင္ျပင္တုဲ ဆက္ပတန္အာ စုဪကုဪလအိတ္ရ။ ခ်ဴလိက္၊ေဖ်ံလိက္ တက္ၾတးလိက္ပတ္မန္ ကုဪဗ်ာပ္ၾတးအာ အလုံတြဳဪရးဍဳင္မန္မြဲတုဲ ဂကူမန္၊အေရ၀္မန္၊လိက္ပတ္မန္ ညံင္ဂြိဳအ္ကႜက္ ဆက္ဂံါဇက္တုိန္ ဟုီတြံကုဪျဇဟတ္ လၞဳိန္ကာလေရာင္။

ႀကှဇွ္ဂုဏ္ပညာကုဪ သတၱိ၊ဗ်တၱိ ႏံြကုီရဒွ္တုဲ ဿသကၠရာဇ္သာသနာ ၂၅၄၃ သႝာံ၊ ဿသကၠရာဇ္ဍဳင္ ၁၃၅၂ သႝာံဂွ္ ေဗာ္သံဃမဟာနာယကကၞိန္ဍဳင္လၢဳင္ နကုဪေသႝာ၀္ သၢဳတ္သြာတ္အပ္ျပာပ္ ကုဪတဆိပ္ၾကာ `ၾသ၀ါဒါစရိယကၞိန္ဍဳင္´ ဒုင္ေကတ္တဲတုဲ ကုဪဒၞံင္ေဒႜာံေဗၱာန္သင္ အလုံတြဳဪရးကၞိန္ဍဳင္ စုဪကုဪလၞဳဟ္ေရာင္။

အလုဪသှဍဳင္မန္ ပတုိန္ဂုဏ္စရာဲ
ေဗာ္ဍဳင္မန္တၞိ အလုဪသှဍဳင္မန္ပုိယ္ဂွ္ ရန္တၞအ္ကုဪက်ာ္ေဇႝာ္အၥာ မွာေထရ္ ပါလိတ ဘာတုိက္တၞိ၊ ကြာန္ကၞာ၀က္ရးျဇာ ခ်ဴခႝံလ၀္လိက္ပတ္၊ ျပကုိဟ္ တႝဟ္တႝဟ္သာ္ လၞိဟ္လိက္ကႝပ္ ပိေစွာ္ဂကူျပင္ျပင္တုဲ အလုဪဇကု ဒု-ဥကၠ႒ နာဲေထန္(နာဲထ၀္အူ) ဗၢိန္ကုဪတဆိပ္ၾကာ အေဒါ၀္မွာဇန္ပုရိသာတ္ခမှ၊ ပုရိသာတ္ ခရွ္ဂမႜဳိင္ရ။ ဿသကၠရာဇ္သာသနာ အာစုိပ္ ၂၅၄၅ သႝာံ၊ သကၠရာဇ္ဍဳင္ ကႜဳင္စုိပ္ ၁၃၆၃ သႝာံ၊ ဂိတုမာ္ၾတၜေစြက္၊ တၝဲအငၝာ (၄.၃.၂၀၀၂) အခိင္မြဲနာဍှကေလင္ အေဃာသဘင္သှကႜှ လွာဲဂတးလညာတ္ ဿဗဒုိပ္ညှသာ (ဗဒုိပ္လုပ္ဍဳင္) ဒႝာဲဘာ တန္သႜဳင္ အလုဪဇကု ဒု-ဥကၠ႒ နာဲေထန္ ဗဂိန္ကုဪ တဆိပ္ၾကာမြဲတႝးရ။
ဿကာလဘ၀ဂကူပုိယ္္ ဗႜဳိက္တႝီမံင္ဏံ သြက္ဂကူဂံြမံက္ဂတ၀္၊ယးတၞးအာ ဂစာန္လြှေကႜာန္ကႜဳင္ ဗြဲမေကက္သကာ နကုဪပေရင္လိက္ပတ္ႏံြတုဲ ကုနာဲ ဘဒၵႏၱပါလိတ မဒွ္ေကာန္နာဲခေရာဲ၊ မိဣထဲ ကြာန္ကၞာ၀က္၊ ပြိဳင္ဍဳင္မုဟ္ဍဳင္၊ ဘာတုိက္တၞိ က်ာ္ေဇႝာ္အၥာမွာေထရ္ပါလိတ ထပ္ဗေပင္လ၀္ဂွ္ နကုဪေဗာ္ဍဳင္ မန္တၞိ သၸစၞတ္သမၱီ ပတုိန္ဂုဏ္စရာဲအပ္ျပာပ္ကုဪ လိက္စၞတ္၀ံြေရာင္။
(လိက္စၞတ္ပတုိန္ဂုဏ္စရာဲ ေကက္သကာဿပေရင္ ကေမႜာန္ေကာန္ဂကူ သႝာံ-၁၃၆၃)

လၱဴအုိတ္ တဆိပ္ေဗာ္ဍဳင္မန္တၞိ၊ ဗုီ႐ုပ္အဲမြဲတႝး၊ လပၚတဲပုင္ဂွ္ တဆိပ္၊ သဘင္သှကႜှပြိဳင္ပန္တၝဲဂွ္ တၝဲလက္ကရၜအုိတ္ရ။ အလုဪဇကုအဲက်ာ္ေဇႝာ္ ဒးေကတ္တာလ်ဳိင္သဘာပတိ ပြိဳင္ပန္တၝဲရ။ (ႏူမာ္မြဲေစြက္ စုိပ္ၾတၜေစြက္) ဖက္ေဆာညးအုပ္ကာ နာဲဟံသာဂွ္ ဗွ္အတၳဳပၸတၱိပေရာဒဒွ္အဲ ဗြဲခႛန္တုဲ အဲကေလင္ဟုီ ဂလာန္တင္ဂုဏ္ ကုေဗာ္ဍဳင္မန္တၞိ နကုဪဆီဇာတိမာန္ဂွ္ အုပ္ေကႜံနိဂုီဂလာန္တင္ဂုဏ္၀ံြေရာင္။

``ကသပ္စုိတ္ကတုဪဒွ္´´
ပူဂုဪဆာန္ဂကူမန္ဂမႜဳိင္ ခမှသင္ဒွ္ဒွ္၊ ခရွ္ဟံြ႐ုဲ စုိတ္ဂႜဳဲစုိတ္ဍိက္ပႜက္ ႐ုိဟ္ကႝက္ညံင္ဂံြအုိတ္ကုတ္ ဗဗုိတ္ကၞဳိင္ေထာံတႝံေဍံတုဲ လုပ္လၞိဟ္ပူဂုဪဆာန္ဂကူ၊ ဆာန္ဍဳင္မိမေဇတ္ေဇတ္ေရာင္။ အာစုိပ္ကဆံင္သႜဳင္ ကြပ္လၱဴအုိတ္တုဲ ဿအခိင္ဂကူမန္ ဒးဒုင္ပႛဳဪပႛဳိက္ ဗႜဳိက္တႝီမံင္ဂွ္ သြက္ဂံြမံက္ ဂတ၀္တုိန္အာ၊ သြက္ဂံြ႐ုီဗင္ဟံင္ျပာ္ဂကူ နကုဪလြဟ္ေကႝဟ္ ခ်ဴေကွ္မာန္ရ ယ၀္ရဒွ္တၜမၢး ကလိဂံြဗႜး႓းဂကူပုိယ္ ေလာဲေလာဲရ။ ဒွ္ျဇဟတ္ေပဲါဗတုိက္လြဟ္ ေလ၀္ ဒွ္မာန္ေရာင္။ ဟုိတ္ဂွ္ရ ညးမဆာန္ဂကူမန္ဂမႜဳိင္ နကုဪလြဟ္ေကႝဟ္ ခ်ဴေကွ္ ပတိတ္ဗလးကုဪႏူဘ၀ဍိက္ ဘ၀ဂႜဳဲ၊ဘ၀ပႜက္ ဂကူညးတႝဟ္မာန္ ကုီေရာဟံြတီဂွ္ ကသပ္စုိတ္အဲ ကတုဪဒွ္တုိန္ေရာင္။

ဗုီက်ာ္ေဇႝာ္အၥာ ေကက္သကာဿကေမႜာန္ ပေရင္ေကာန္ဂကူဏံ ခမှသင္မန္ကုီ၊ သုီညးမဆာန္ဂကူတအ္ ကုဪဂံြေကက္သကာ ဿကုဪကေမႜာန္ပေရင္ဂကူပုိယ္အုိတ္ တုဲ ဟံင္ပတိတ္ဂကူပုိယ္ ႏူဘ၀ဍိက္ ဘ၀ဂႜဳဲ၊ဘ၀ပႜက္ ဒးဒုင္ပႛဳဪပႛဳိက္မံင္ကုဪ ဂကူ ညးတႝဟ္တအ္အုိတ္စုိအ္။.........။

အနာဂတ္မန္

ဂေကာံဂ႘တ"လ်းဟံသာ"ဟုီဂ္ွ ႏူကၜာအဲဟြံဂြံစုိပ္ ပႜဲလ်းဟံသာရ ညးတအ္ပေလဝ္ပေလတ္လဝ္တုဲမံင္ရရ။ ႏူသကၠရာဇ္ (၁၉၇၄) ေတံဂ္ွ အဲေစ္ွႏူဘာတကၠသုႝတဲု ေကၜာန္ဒဿံင္ကေမၜာန္အဖဝ္ အၥာဇှဴ (အစာခ်ဴဒြက္-နာဲဇှဴမန္) ပႜဲကြာန္သာံေလွဝ္ လြ႘မံင္ကၜိက္ ရ။ အၥာဇှဴဂ္ွေတ္ွ ကၜာအဲဟြံဂြံစုိပ္ ပႜဲလ်းဟံသာ အေဃာအဲလြ႘မံင္ကၜိက္ဂ္ွ ပႜဲဖအံက္ေတံ ညးတအ္ ခ်ိန္ၐုိန္လဝ္တုဲမံင္ရ။ ၊ဆၢး ဟြံကတုႝဒ္ွဝုိင္ကြိင္ကြိဳက္မန္မြဲဏီ၊ ကာလဂ္ွေတ္ွ ပႜဲဖအံက္ဂ္ လက္ထက္ေတံေတ္ွ (ဖါးေအာက္တီးဝုိင္း) ႏြံမံင္ရေဏာင္။ လက္ထက္ေတံဂ္ွ ညးတအ္ နကုႝအလုႝအသ႘ ပႜဲ(ကမ္းနားလမ္း) ဍဳင္မတ္မလုီဂ္ွ ဂေကာံေတံ၊ ဂေကာံဏအ္ ဒးကၜဳင္ဒေယွ္ ကုႝမံင္ဇဿာပ္ပ္သတၲဟရ။ ပႜဲဂ္ွေလဝ္ ဖါးေအာက္ကလာတ့့ဲတီးဝုိင္း(ဂ႘တကြိင္ကြဳိက္ကၜဳင္နဴဖအံက္)ေလဝ္ နကုႝအလန္ညးကုႝညးဂ္ွ တိတ္ကၜဳင္မံင္ဝုိင္ကုီရ။ (ဖါးေအာက္တီးဝုိင္း)ဂွ္ (က်န္ရစ္) တအ္ သၸမံင္ကႜိဳပ္၊ ရဲကြာန္တအ္၊ ရဲဂေကာံညးတအ္ေႀတံ နာဲပ်ဴကုႝ နာဲၐုိပ္ဂ္ွေလဝ္ ပါမံင္ကုီရ။
လကၠရဵဏအ္ ပႜဲ(ကမ္းနားလမ္း)ဂ္ွ ေခတ္ေဍံၿပံင္သၜာဲအာတုဲ ေဒါအ္အာရ။ ဆၢး ပႜဲဖအံက္ဂွ္ေတ္ွ ဝုိင္ဂ႘တ ႏြံမံင္ဖုိဟ္ရ။ ရဲေကၜာန္ကၜဳင္ အပါ ေမာင္လွ(အာဲမန္ ဂ႘တမန္)သၜဲသၜဲလးလးဂ္ွေတ္ွ (က်န္ရစ္)တအ္ ႏူဂ္ွမြဲကဆံင္ အၥာဇှဴ၊ စုိးမင္း၊ ရင္ေမာင္၊ ခင္ေမာင္ရင္၊ ေရႊခိုင္၊ ထြန္းတင္တအ္ ရဲကုႝကသပ္ မဒ္ွရ၊ ဗုီလုႝညးတအ္ညာတ္ေရာ ဟုီေတ္ွ (ဖါးေအာက္တီးဝုိင္း)ဟုီဂ္ွ မန္ရ၊ ဆၢး တိင္တက္ ဒေယ္ွမံင္ ဗုီဗဿာဂွ္ ေဍံဟြံေစ္ွေသှာတ္ပုဟ္၊ ညးတအ္ခ်ပ္ဂြံတုဲ  အတုိင္ေႀတံဂ္ွရ ယဝ္ဒေယ္ွဗုီမန္ေတ္ွ ဒွ္မာန္ေဏာင္။ မှိဟ္ေလဝ္ ႏြံမံင္ရ၊ မှိဟ္တိင္တက္တအ္ဂ္ွ မန္ဖအုိတ္ရေတ္ွ ေကၜာန္ဗုီဂ္ွေတ္ွခုိဟ္ေဏာင္ ညးတအ္ညာတ္ေကတ္ကုီရ။
အလုံတြဳႝရးမန္ပု႙ကုီ၊ ေကာန္ဂကူမန္ပု႙ကုီ၊ ဒြက္ဂတာပ္အေခတ္ ဂြံဒေယ္ွေဝင္၊ ဂြံေဆာတ္ေဝင္ကုီ သြက္မှိဟ္ေဇှာ္ေဇှာ္
မှိဟ္ေဍာတ္တ္ဟြံမြဲကၜဳင္ပုဟ္၊ ႏြံဆၐုိတ္ဒြက္ေႀတံၾတဟ္ မပၲံကုႝ ဒြက္ထဿာဲဒြက္၊ ဒြက္အင္အု႙ဂ္ွရေတ္ွ မှိဟ္ကတုႝတုိန္တဿိတဿိဂ္ွေဍံမိက္ ဂြံဒေယ္ွကုီေလဝ္ ဒြက္ဗုီဂ္ွသဿးႏြံေတ္ွ ေဍံဟြံမိက္ဒေယ္ွ ေဍံတအ္ဟြံေပင္ကုႝပဿိက္စုိတ္ေဍံတအ္ရ၊ ကာလဂ္ွေတ္ွ နကုႝဆႏၵမှိဟ္ဂမိၜဳင္ ေလဝ္ေဍံဒ္ွကၜဳင္ကုီ မှိဟ္ေဍာတ္တ္   ဒေယ္ွဒြက္ဗဿာ၊ စႏူေဆင္ အခုိက္ေကတ္လဝ္ဒြက္ဗဿာတြဳႝ ဒ္ွမံင္ဗုီဂ္ွေတ္ွ ကေမၜာန္ဏအ္ မုပ ပု႙ပေလဝ္ဟြံဂြံေရာ၊ ပု႙ပေလဝ္တုိန္ဂြံကုီေဏာင္ ညးတအ္ရန္တဿအ္သာ္ဂ္ွတုဲ ဒြက္မန္ပု႙ ဂတာပ္အေခတ္တအ္ ညံင္ဂြံျပးပတိတ္ဏာ ကုႝကေတာဝ္ေသာတေကာန္ဂကူပု႙မာန္၊ ညံင္ဂြံတဵတက္တုိန္မာန္၊ စႏူနာနာ ညံင္ဂံြမပၜဳပ္စုိတ္ဓါတ္ကုႝ ေကာန္ဂကူပု႙မာန္ကုီ ပႜဲအႏုသုခုမပု႙ ေကၜာန္ဗုီဏအ္ဂြံမၢးေတ္ွ သၜဲသၜဲလးလး ဂုဏ္ဖုႝေဍံ ႏြံတဿာဂလိုင္ေဏာင္ ညးတအ္ညာတ္ေကတ္တုဲ ညးတအ္ ပံက္ပေလဝ္ပေလတ္တုိန္ဝုိင္ ဂတာပ္အေခတ္မြဲ ပႜဲကြာန္ဖအံက္ရ။ စႏူ(အပါေမာင္လွ)တအ္ သၸကႜိဳပ္တုဲ ခ်ပ္စကုႝညးဂမၜိဳင္ မပၲံကုႝမှိဟ္ဂတာပ္ေခတ္ မှိဟ္ကၜိဳဟ္ခၜင္ပေရင္ဍဳင္ကြာန္ ကၜိဳဟ္ပေရင္အရာအုိႆုီတအ္ကုီ ညးတအ္ေကာ္တုဲေတ္ွ ညးတအ္ ပံက္ေဏာင္ ခ်ပ္လဝ္ႏြံမံင္။ ဆၢး ထမံက္႐ုပ္ရဵဂ္ွ ဟြံဂြံဏီ ခ်ပ္လဝ္ညးသၠအ္ႏြံရ။
ကာလဂ္ွေတ္ွ အခိင္ညးတအ္ ခ်ပ္မံင္ညးသၠအ္ဂ္္ွ သှာံဂ္ွရ အဲေလဝ္ႏြံမံင္ပႜဲကုႝ ကြာန္သာံေလွဝ္ေတံ ေစွ္ႏူဘာတဿိတဿိ အၥာဇှဴေလဝ္ အၥာအဲေႀတံရ။ ဢဏအ္ ဝါသနာပါမံင္ေဏာင္ညးဂး ဗၲံပၜန္ေလဝ္ေဂတ္ဒေယ္ွမံင္ကုႝ မာတဝ္ေလန္(mandolin) မြဲမ ပႜဲစုိတ္ညးေတ္ွ ရမ်ာင္ဢဏအ္ သုင္ေစာဲဂြံမံင္ေဏာင္ ညးေကာ္ဏာအဲတုဲ ညးကၜဳင္ဟပၜဳပ္ေထာံပႜဲဖအံက္ ကၜဳင္ဆက္ေဆာံကုႝ (က်န္ရစ္)ရ၊ အၥာဇှဴ ေကာ္နင္အဲဂ္ွ ညးတီမံင္ဝါသနာအဲကုီ စုိတ္ဓါတ္အဲဲကုီတုဲ ညံင္ဂြံထမံက္အာ႐ုပ္ရဵ ဝုိင္ဏအ္ မဒ္ွရ၊ အဲဍဳက္ေကဝ္ကုႝ က်န္ရစ္တုဲ က်န္ရစ္ကုႝအဲဂ္ွ ဝါသနာတုပ္မံင္ ၐါပိဂၜံင္ကုီ၊ ဗ႘ဇေလဝ္ သဿဟ္အာညးသၠအ္တုဲ ဟုိတ္ဂ္ွရ ပံင္ဂြံအာညးသၠအ္ရ။ ပႜဲကြာန္ဖအံက္ သၛိ (ဗြဲေသာဲ) သုီကုႝပု႙ေကာ္ဘိက္ ညးဍဳင္ကြာန္၊ သုီကုႝမှိဟ္ေဇှာ္ကြာန္၊ သုီကုႝပု႙ ခုတ္ယဿဳဂေကာံ၊ ခုတ္ယဿဳမှိဟ္လုပ္ဂေကာံတအ္ကုီရ၊ ဖါပ္သင္တုဲဒ္ွတုဲ အခိင္ဇုိင္သဝ္တၛဲဂ္ွ ပု႙စခုတ္ယဿဳရ၊ ယဿဳဗဿာေတ္ွ ပု႙ၿပံင္ေထာံယဿဳမန္ ဥပမာ--(က်န္ရစ္)ေတ္ွဒ္ွအာ လ်းဟံင္မာန္၊ (မ်ဳႝေညာအ္)ေတ္ွ အဏၰဝါမန္၊ (ေမာင္လွ)ေတ္ွ အာဲမန္၊ စႏူ(ဗြဲေသာဲ)ေတ္ွဒ္ွအာ မန္ဆာန္၊ ပု႙ေကၜာန္ကေမၜာန္ဂေကာံမန္ေတ္ွ ယဿဳေလဝ္ ဒးဒ္ွဗုီမန္၊ မှိဟ္ဂမၜိဳင္္ေလဝ္ ဂြံသၸစဿတ္သမၲီပု႙ကုီ၊ တုဲေတ္ွ ယဿဳဂေကာံပု႙ဂ္ွ ပု႙ခုတ္ပၲိၲဳန္ေထာံ "လ်းဟံသာ" တုဲ ျပာကတ္ကၜဳင္ စုႝကုႝတၛဲဏအ္ဂ္ွ ဟုီစဂြံကုီရ။
ၐုိတ္အဲတီ ကေပါတ္လ်းဟံသာေႀတံၾတဟ္တအ္ဂ္ွ ၐုိတ္ႏြံကုႝႏြံ တုဲပၜန္ကေပါတ္ကဿိန္အိန္ထံင္ ေမာင္လွ(အာဲမန္)တအ္ရ ေစက္လဝ္၊ ရာန္ပၲိတ္လဝ္တုဲ စကာကၜဳင္၊ ဆၢး ရမ်ာင္ခ်ိဳတ္ပၜိဳတ္ဟြံေသင္ ဆၐုိတ္ဂြံဒ္ွရမ်ာင္ညိဓဝ္ရ၊ အၾကာဂ္ွေတ္ွ လုီမံင္ဏီ ကေပါတ္ေႀတံ ၾတဟ္ေတ္ွ ဂြံခုိဟ္အုိတ္အေစာန္ဂ္ွ ေဍံဟြံဒ္ွကုီရ။
လက္ထက္ေတံဂ္ွေလဝ္ ေဍံဟြံဂတာပ္အေခတ္ ဍဳင္ပု႙ေလဝ္ နကုႝအလုႝအသ႘တအ္ ကဿာတ္လဒုႝလဝ္နာနာသာ္ ဗုီလဿဳဟ္ဏအ္ေရာ ဟြံေသင္ အာအလုႝေလဝ္ဟြံဂြံ၊ ဍဳင္မၛးဒ္ွမံင္ဗုီလုႝေလဝ္ ေကတ္ဟြံဒး၊ ကဿာတ္လဒုႝလဝ္ဖအုိတ္ အဓိပဲါေဍံဂ္ွ ဒးမံင္ထံင္ ပႜဲဍဳင္ဗဿာ ဝြံေဏာင္။
ပု႙စပၲံ "လ်းဟံသာ"တုဲေတ္ွ  ပု႙ဟြံဂြံတိတ္ေနဝ္(ဒှာဲတှဟ္ဟ္)ဏီ အေဃာေတက္မံင္ဒြက္ပႜဲဖအံက္ဂ္ွေတ္ွ (မြဲေနဝ္ဖအံက္)ဂ္ွ ျပာကတ္ တမႛဝ္ဒဿံင္ ဗြဲမေလာန္ရ။ မြဲသာ္ဂ္ွေတ္ွ ပု႙တအ္ဂ္ွ ဗုီကုႝေကၜာဝ္ဗ်ဳႝဒဿံင္၊ ပူရိသာဒ္ အေဃာေကၜာဝ္မံင္ဂ္ွ အေခတ္တဿိ၊ စပ္ကုႝဂ႘တဂတာပ္ ေခတ္မန္ မံက္တုိန္္ဟုီဂ္ွေတ္ွ ညးစုိတ္လုပ္စ အဲစုိတ္လုပ္စ လက္ထက္ေတံဍဳင္ပု႙ဟုီဂ္ွ စပ္ကုႝဝုိင္ဂ႘တသတုႝဒ႘ယုႝ ဝုိင္ဂတာပ္ အေခတ္ ဗုီဝုိ္င္ဍဳင္ပလုိတ္ေတံ (electronic) ေဍံျပာကတ္ကၜဳင္ ဟဿဲဏီပုဟ္။ ဍဳင္လၢဳင္ေတံမွ play boy တအ္ဂ္ွရႏြံ၊ ဗြဲမဂၜိဳင္ေတ္ွ (စႏၵယား) piano တအ္၊ Classic တအ္ရ၊ ၿဂိင္င္ျဂင္င္ေတ္ွ ညးမြဲေလဝ္ ကလင္ဟြံဂြံပုဟ္၊ "လ်းဟံသာ" စပၲိဳန္တဿိဂ္ွေတ္ွ  နဲေႀတံ ၾတဟ္ေလဝ္ ပု႙ဟြံကၜဟ္ေထာံ၊ နဲဂတာပ္အေခတ္တဿိေလဝ္ ပု႙ေကတ္လဝ္ ညံင္ပုရိသာဒ္တအ္ ဂြံေစ္ွစုိတ္တုဲ ပု႙ေကတ္လဝ္ သုီၐါလပၚကုီရ။
ပု႙ေဖ်ံလဝ္ ဗုီဂ္ွတုဲစေကၜာန္တဲကၜာဂ္ွ သၸမံင္(copy)ဗဿာ ကုႝ (tune) ေဍံႏြံညိကုီရ။ ၐုိန္ရေကတ္လဝ္ ႏြံကုီေလဝ္ ကာလပု႙ဒေယ္ွ လၲဴစင္ေတ္ွ ဒေယ္ွဗုီမန္ရ။
ကေမၜာန္ဏအ္ဂ္ွ ဒ္ွမံင္ကေမၜာန္ညးဂမိၜဳင္တုဲ မှိဟ္ဟလုိင္ဟြံေစ္ွစုိတ္ေတ္ွ ကေမၜာန္ပု႙ ဒ္ွအာသဿးသဿးရ။ စပ္ကုႝကေမၜာန္ဝုိင္ပု႙ဂ္ွ ဒ္ွဒဿံင္ဒြက္မန္္ဗုီဏအ္ဂ္ွ ဟြံမြဲကၜဳင္မြဲေလ္ွကုီ တုဲပၜန္ (classic)၊ (စႏၵယား) တအ္ေလဝ္ ကေလင္ခုိဟ္မံင္ကုီတုဲ ၿဂိင္င္ျဂင္င္ေလဝ္ မှိဟ္ဂမၜိဳင္ကလင္ဂြံ ဟုိတ္ႏူဒြက္မန္ ဒ္ွကၜဳင္ဗုီဂ္ွတုဲ ပုရိသာဒ္ ရဲေခတ္ေႀတံကုႝ ရဲေခတ္တဿိတအ္ ဒုင္ကၜဳင္တဲ သုီၐါလပၚကုီရ၊ ကေပါတ္ပု႙ ညံင္ဂြံဂတာပ္တုိန္အေခတ္ဂ္ွေတ္ွ နကုႝ ဍာ္ဒေကဝ္(quality) ပု႙ေလဝ္ ပု႙ပတုိန္၊ ေဆင္စပ္ကုႝ ပေရင္ၾသန္ပၜန္ေလဝ္ ပု႙အာေဂၜံလဝ္ မပၲံကုႝဘာလက်ာ္၊ ရဲစုိတ္ဓါတ္ဆာန္ဂကူ၊ သုီကုႝမသကေလာေကာေဒံ ဂေကာံရဲဇကုတုဲ ၾသန္တအ္ဏအ္ ညံင္ဂြံ ကေလင္ထပ္ကုႝမာန္ဂ္ွ နကုႝဂေကာံပု႙ ပု႙တိတ္ဂြံ (show)ေတ္ွ ပု႙ကေလင္ကုႝအာ သုိက္က္ရ၊ ဝုိင္လ်းဟံသာ မြဲမြဲသှာံ (မြဲကညင္) တိတ္မံင္ (show) ဂ္ွ ႐ုပ္ရဵေဍံ တဿးတုိန္ဗြဲမဂၜိဳင္ ေဆင္စပ္ကုႝကေပါတ္ကုီ၊ ေဆင္စပ္ကုႝေကာန္ဂေကာံကုီ၊ သုီဖအုိတ္ဂ္ွ ခုိဟ္တုိန္ကုီရ။